بنام خدا

 از آلودگی هوا چه می دانیم؟
 

ساليانه 3 ميليون نفر در اثر آلودگي هوا جان خود را از دست مي دهند  كه 90 درصد آنان در كشورهاي توسعه يافته هستند . دربعضي كشورها تعداد افرادي كه در اثر همين عامل جان خود را از دست مي دهند بيشتر از قربانيان سوانح رانندگي است. اين مرگ و مير بطور خاص مربوط به آسم، برونشيت - تنگي نفس و حملات قلبي و آلرژي هاي مختلف تنفسي است .
تعريف آلودگي هوا
آلودگي هوا به وجود هر ماده اي در هوا كه ميتواند براي انسان يا محيط او مضر باشد اطلاق مي گردد. آلاينده ها ممكن است طبيعي و يا ساخته دست بشر باشند و ممكن است به اشكال مختلف ذرات جامد يا قطرات مايع يا گاز باشند كه بالغ بر 180 آلاينده مي باشند .
منابع انتشار آلاينده هاي هوا:
منابع آلوده كننده هوا به دو قسمت طبيعي و مصنوعي تقسيم بندي مي شود.
1- منابع طبيعي
- فعاليت هاي آتشفشانها و آتش سوزي جنگل ها
- گرد و غبار طبيعي
- دود و مونواكسيد كربن ناشي  از آتش سوزي ها
- گاز رادون ناشي از كاني هاي زمين
- درختان كاج كه تركيبات آلي را از خود متصاعد مي كنند.

2- منابع مصنوعي
وسايل نقليه موتوري مشكلي اساسي هستند كه دي اكسيد نيتروژن كه مهمترين آلوده كننده هوا است را توليد مي كنند .ساير منابع مصنوعي آلوده كننده هوا عبارتند  زغال سنگ سوزها ، صنايع مختلف آلودگيهاي ناشي از سوزاندن بقاياي كشاورزي و ...
آلاينده ها ي هوا :
تركيبات آلوده كننده هوا به دو قسمت گازها و ذرات جامد تقسيم مي شوند :
1- ذرات جامد :
ذرات كوچك و جامد براساس اندازه تقسيم مي شوند و عبارتند از: pm10  و pm2/5 . دسته اول  ذراتي كه داراي قطر كمتراز 10 ميكرومتر هستند و دسته دوم ذراتي كه  داراي قطر كمتر از 5/2 ميكرومتر هستند . ذرات با قطر كمتر از 5/2 ميكرومتر براي سلامتي زيانبارترند .
2- گازها :
شامل مونواكسيد كربن ، دي اكسيد نيتروژن ، دي اكسيد گوگرد ، هيدروكربن ها ، ازن و ...  مي باشند . 
آلودگي هوا در منازل :
دي اكسيد كربن يك گاز آلوده كننده هوا نيست  ولي همواره به عنوان يك عامل مهم در بررسي كيفيت هواي منازل مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان شاخص كيفيت هوا لحاظ مي شود .  افراديكه در معرض اين هوا قرار مي گيرند ، دچار خستگي - عدم رضايت و عدم تمركز مي گردند . مواد و مصالح ساختماني مثل رنگ ها بخصوص رنگهاي با تركيبات سربي ، حشره كش ها و اسپري فرمالدئيـــد نيز مي توانند باعث آلودگي هوا در منازل گردد.

حفاظت با آلودگي هوا:
در روزهايي كه اخبار و راديو تلويزيون و روزنامه ها هوا را در شرايط  بحراني اعلام مي كنند اين خبر به شما كمك مي كند كه خود را  از آلودگي هوا محافظت كنيد . AQI  ( يا شاخص كيفيت هوا ) يك شاخص براي گزارش كيفيت هواي روزانه مي باشد . AQI با اندازه گيري آلاينده هايي چون  ازن ، منواكسيد كربن ، دي اكسيد گوگرد ودي اكسيد نيتروژن و گردوغبار ( ذرات معلق 10-Pm ) محاسبه مي شود .

وضعيت شاخص استاندارد آلودگي(PS.I) 
پاك 50-0 
سالم 100-50 
ناسالم 200-100 
بسيار ناسالم 300-200 
خطرناك 300  د 

در مواقع آلودگي هوا چه بايد كرد ؟
در روزهاي بحراني آلودگي هوا حتي الامكان از تردد در محدوده هاي مركزي و پر ترافيك شهر اجتناب كنيد . استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي  در سفرهاي روزانه درون شهري خود را جايگزين خودروهاي  شخصي نمائيد . فعاليت يا بازي كودكان در محيطهاي باز را محدود نمائيد . و افراد مسن يا افراد با بيماريهاي قلبي ، ريوي نظير آسم ، برونشيت مزمن و نارسائي قلبي از خروج از خانه اجتناب نمايند .

آلاینده ها

انواع زيادي از آلاينده هاي هوا سپهر و وجود دارد كه بخش انساني آلودگي هوا در اين شهر فراوان تر از همه بوده كه به شديدترين مشكلات آلودگي و بهداشتي منجر مي شود

رشد سريع جمعيت انساني زيربناي همه مشكلات زيست محيطي است. مشكلات محيط زيست را نمي توان حل كرد مگر آنكه مشكل جمعيت انساني حل شود و براي اين كار بايد ياد بگيريم كه تعداد كل افراد را روي زمين به رقمي محدود كنيم كه محيط زيست قادر به تامين آن باشد. شهري مثل تهران از اين قاعده مستثني نيست. در واقع بايد در اين شهر بين فعاليت هاي صنعتي و تجاري و كيفيت محيط زيست شهري هماهنگي به وجود آورد. در واقع تصميم گيري در مورد مسايل محيط زيست در ارتباط با جامعه، سياست، اقتصاد، فرهنگ، ارزش ها و اطلاعات علمي است. امروزه يكي از مسايل مطرح در تهران آلودگي هواست.
هوا سپهر همواره براي گازها يا مواد زايد معلق يك چال (محل انباشت يا ذخيره) بوده است، هرجا كه مقدار ضايعات وارد شده به هوا سپهر از قابليت آن در پراكنده كردن و فروپاشي ضايعات فزوني بگيرد مشكل بروز مي كند. از زماني كه بشر از آتش بهره جسته هوا سپهر به عنوان چال دفع ضايعات به كار گرفته مي شده است. آلودگي هوا بر بسياري از جنبه هاي محيط ما اثر مي گذارد. تاثير ناگوار بر منابع و مناظر، پوشش گياهي خاك، كيفيت آب، ساختمان هاي طبيعي و مصنوعي و سلامت انسان ها از جمله آنهاست. مسئله مهم ديگر كه در اين شهر بزرگ با آن روبه رو هستيم، آلاينده هاي هوا بر منابع ديداري نيز تاثير نامطلوب دارد. زيرا هوا سپهر را بد رنگ و ميدان ديد را محدود مي كند و شفافيت آن را تا به آن حد از بين مي برد كه تضاد قسمت هاي مختلف اشياي دور كاهش مي يابد. در هواي آلوده مناطق دور را نمي توان ديد و آنچه ديده مي شود از نظر رنگ،تضاد (كنتراست) چنداني ندارد. در گذشته آلودگي در سطح اين شهر محدود بود اما امروزه به بسياري از فضاهاي باز هم كشيده شده است. آلاينده هاي هوا به راه هاي مختلفي بر سلامت انسان اثر مي گذارند، تاثير آنها بر فرد بستگي به دوز يا تراكم تماس و ساير عوامل از جمله حساسيت افراد دارد. مردمي كه در اين شهر از بيماري هاي تنفسي رنج مي برند به احتمال بسيار تحت تاثير آلاينده هاي هوا قرار دارند. افراد سالم معمولاً در مدت كوتاهي به آلودگي هوا عادت مي كنند در عين حال اين هوا ممكن است يك مشكل بهداشتي جدي باشد.
آلاينده هاي هوا با انباشت در منابع خاك اين منطقه (تهران) موجب تباهي و فروافت كيفيت آن شده اند.
انواع زيادي از آلاينده هاي هوا سپهر وجود دارد كه بخش انساني آلودگي هوا در اين شهر فراوان تر از همه بوده كه به شديدترين مشكلات آلودگي و بهداشتي منجر مي شود. در واقع در اين شهر بزرگ شرايط جوي و اقليمي در تركيب با تراكم شديد جمعيت و صنايع، مشكلات آلودگي هوا را به وجود مي آورد. شرايط آب و هوا معين مي كند كه آيا آلودگي هوا يك دردسر عادي است يا اينكه يك مشكل عمده بهداشتي. آثار اصلي آلودگي هوا به صورت آسيب به گياهان سبز و وخامت بيماري هاي مزمن در انسان است. قسمت عمده اين تاثير در نتيجه تماس طولاني با تراكم هاي نسبتاً كم اين مواد سمي پيش مي آيد. در شهرهاي كشورهاي در حال توسعه مثل تهران علي رغم كوشش هاي زياد در بهبود وضعيت آلودگي وضع بدتر خواهد شد زيرا جمعيت و عوامل اقتصادي احتمالاً بر بهبود آلودگي هوا خواهد چربيد، اما احتمال دارد كه كيفيت هواي نواحي بزرگ شهري در كشورهاي پيشرفته و مرفه طي سال هاي آينده بهتر شود. يك طرح جديد چند جانبه بهبود كيفيت هوا كه تمامي ناحيه شهر را در برمي گيرد، از جنبه هاي زير تشكيل شده است:
۱- راهبردهاي تقليل دهنده مصرف اتومبيل و همچنين كاستن از شمار آنها.
۲- مهار دقيق تر و جدي تر انتشار آلودگي از اتومبيل ها.
۳- الزام به استفاده از تعداد معيني اتومبيل كه ميزان آلودگي آنها صفر باشد (اتومبيل برقي).
۴- ملزم كردن مسئولان توليد بنزين به تجديد فرمول آن به نحوي كه تميزتر بسوزد.
۵- بهبود حمل و نقل عمومي و ترغيب مردم به استفاده از آن.
۶- همپيمايي اجباري.
۷- نظارت بيشتر بر آن دسته از فعاليت هاي صنعتي و خانگي كه معلوم شده به آلودگي هوا مي افزايند.
البته با توجه به راه حل هاي بالا مسئله اي كه در كشورهاي در حال توسعه آن هم به خصوص در كشورهاي كم توسعه با جمعيت در حال رشد هم امروز و هم درآينده نسبت به آلودگي هوا مطرح است،اينها منابع مالي لازم براي مبارزه با آلودگي هوا را ندارند زيرا توجه آنها بيشتر به تامين بقا، مسكن و غذاي جمعيت رو به رشد خويش است. مسئله ديگري كه وجود دارد باران اسيدي است كه به دو نوع بارش تر (باران، برف، مه) و خشك (ذرات معلق) گفته مي شود كه بر اثر احتراق سوخت هاي فسيلي به صورت انتشار دي اكسيد گوگرد(SO2) و اكسيدهاي ازت (NO2) در پايين باد منطقه اي كه در آن توليد شده،مي بارد. مشكل باران اسيدي در دهه هاي اخير توجه بسياري را به خود جلب كرده و امروزه به عنوان يك مشكل زيست محيطي جهاني شناخته مي شود. امروزه باران اسيدي همه كشورهاي صنعتي را تحت تاثير قرار مي دهد و بالاخره آن دسته از كشورهاي در حال توسعه كه انتظار مي رود در آينده شديداً متكي به زغال سنگ باشند (مثل چين) نيز بامشكل جدي باران اسيدي روبه رو خواهند شد. در اين شهر بزرگ منطقي ترين برنامه ريزي نظارت در مورد كانون هاي ثابت و متحرك آلاينده ها آن است كه آنها را قبل از ورود به هوا سپهر كاهش داده، جمع آوري كنيم و به دام اندازيم. كاهش آلودگي هوا نيازمند در پيش گرفتن برنامه هايي است كه براي هر منبع و نوع خاص آلاينده طرح شده باشد. بهترين شيوه مهار آلاينده هايي نظير منوكسيدكربن، اكسيدهاي ازت و هيدروكربن ها در محيط تهران، در پيش گرفتن اقدامات مهاركننده در مورد اتومبيل هاست. مهار اين مواد، ازن لايه هاي پايين هوا سپهر را كه در واكنش با اكسيدهاي ازت و هيدروكربن ها و در حضور نور خورشيد تشكيل مي شود، مهار مي كند.
براي مهار اكسيدهاي ازت خروجي اتومبيل ها مي توان گاز خروجي را باز چرخش كرد و با استفاده از آن مخلوط هوا به سوخت مصرفي را رقيق كرد. اين رقيق سازي دماي احتراق را پايين مي آورد و تراكم اكسيژن را در مخلوط سوخت كم مي كند، يعني سوخت را غني تر مي كند، در نتيجه مقدار توليد اكسيدهاي ازت پايين مي آيد. متاسفانه همين فرايند انتشار هيدروكربن را افزايش مي دهد زيرا انتشار آن در سوخت هاي غني (نسبت كم هوا به سوخت) بيشتر است.
در نهايت سؤالي كه مطرح است، به هزينه هاي كنترل، در تهران بزرگ براي رفع آلودگي هوا برمي گردد. در واقع موضوع سود و زيان مهار كردن آلودگي هوا مبحثي پرجنجال است، گفته مي شود كه سيستم استانداردهاي موجود كيفيت هوا، كارآمد و منصفانه نيست زيرا در مورد كانون هاي جديد آلودگي خشن تر و جدي تر از كانون هاي موجود برخورد مي كند.
چگونه مي توان سود و زيان واقعي مهار يا كاهش آلودگي را معين كرد؟
براي اين پرسش پاسخ آساني وجود ندارد، اما علي رغم ناتواني در تعيين سود و زيان مربوط باز هم كاستن از آلودگي هوا تا سطح پايين تر از يك استاندارد معين در خور ارزش است

                  اوزون چیست؟

اوزون گازي است كه از 3 اتم اكسيژن تشكيل شده است.
اين گاز در فاصله 15 تا 40 كيلومتري سطح زمين لايه اي فيلتر مانند تشكيل مي دهد كه از ورود اشعه خطرناك ماوراي بنفش به درون جو زمين جلوگيري مي كند. ضخامت اين لايه در صورت فشرده شدن فقط 2 تا 3 ميلي متر است كه بر فراز استوا ضخيم تر از قطبين زمين است. گازهاي مخرب لايه ازن عمدتا از صنايع برودتي و سرد كننده ها، صنايع ابر و اسفنج سازي، بخش دفع آفات كشاورزي، سيستم هاي تهويه مطبوع، كپسول هاي اطفاي حريق و حلال اسپري هاي پاك كننده قطعات الكترونيكي متصاعد مي شوند و تا ارتفاع 40 كيلومتري صعود مي كنند. طول عمر ماندگاري گازهاي مخرب لايه ازن از 50 تا 150 سال است و تا حذف كامل اين گازها كه قبلا وارد جو شده اند حداقل نيم قرن لازم است. ايجاد حفره در لايه ازن باعث خطرات زيست محيطي و انساني بسياري مي شود و حيات بدون اين لايه روي كره زمين از بين خواهد رفت. براي آشنايي بيشتر با نقش حياتي لايه ازن و مشكلاتي كه تحت تاثير فعاليت هاي بشر براي آن به وجود آمده است. خبرنگار ما با »فريدون رستمي« مدير دفتر حفاظت از لايه ازن سازمان محيط زيست، گفتگويي انجام داده است كه در پي مي آيد.

لايه ازن چيست؟ چگونه تشكيل شده است و چه كاري انجام مي دهد؟

اوزون يا O3، گاز آبي كمرنگي است كه هر ملكول آن از 3 اتم اكسيژن تشكيل شده است. بيشترين مقدار ازن و اتمسفر زمين در منطقه اي به نام استراتوسفر وجود دارد. لايه ازن كه در ارتفاع 15 تا 20 كيلومتري بالاي سطح زمين تشكيل شده است، اشعه خطرناك ماوراي بنفش (UV) را جذب و از رسيدن آن به سطح زمين جلوگيري مي كند به همين دليل وجود اين لايه براي ادامه حيات بر روي كره زمين ضروري است. ازن جو پايين چيست و چگونه به وجود مي آيد¬ ازن سطحي يا جو پايين در اثر تركيبات حاصل از سوخت هاي فسيلي، همچون اكسيدهاي نيتروژن و هيدروكربورهاي نسوخته اي به وجود مي آيد كه در مجاورت تشعشعات UV خورشيد قرار گرفته اند. ازن سطحي در لايه توپوسفر در سطح زمين به وجود مي آيد كه يكي از عوامل آلوده كننده هواست و سبب ايجاد مه، دود فتوشيميايي و نهايتا بيماري هاي تنفسي مي شود. گازهاي آلوده كننده هوا چه تاثيري بر لايه ازن دارند¬ برخي از اين گازها كه شامل CFCها، هالون ها، متيل برومايد و... مي باشند، پس از رسيدن به لايه ازن به علت داشتن ملكول هاي هالوژن باعث تخريب ملكول هاي ازن و تحليل رفتن اين لايه مي شوند. اما ساير مواد آلاينده هوا نظير اكثر هيدروكربورهاي حاصل از سوخت هاي فسيلي كه از دود اتومبيل و كارخانجات به وجود مي آيند پس از رسيدن به لايه ازن در مجاورت اشعه UV به عنوان سرعت دهنده واكنش تخريب ازن عمل مي كنند.

علت ايجاد حفره در اين لايه چيست؟

در اوايل دهه 1970 براي اولين بار محققان دريافتند كه لايه ازن در حال تخريب است. در ابتدا تصور مي شد كه عامل اصلي تخريب، اكسيدهاي نيتروژن حاصل از پرواز هواپيماهاي مافوق صوت در استراتوسفر است تا اين كه در سال 1974 اعلام شد بعضي مواد شيميايي ساخت بشر با نام كلروفلوئوروكربن ها (CFCها) به لايه ازن صدمه وارد مي كنند. فرآيند تخريب بدين شكل رخ مي دهد كه پرتو خورشيد باعث شكسته شدن بسياري از گازهاي حاوي كلروبرم و توليد راديكال هاي آن ها در استراتوسفر مي شود. راديكال ها يك رشته واكنش هاي زنجيره اي تخريب كننده را تشديد مي كنند و باعث شكسته شدن گازهاي موجود در اتمسفر از جمله ازن مي شوند.

مواد شيميايي تخريب كننده لايه ازن كدامند؟

 مهم ترين اين مواد (كلروفلوئوروكربن ها) CFCها هستند. تركيبات مشابهي كه به طور كامل هالوژنه نيستند و در تركيب آن ها هيدروژن هم وجود دارد مانند هيدرو كلروفلوئوروكربن ها (HCFCها)، اثر تخريبي كمتري نسبت به CFCها و هالون ها بر لايه ازن دارند زيرا هيدروژن باعث كاهش زمان حضور آن ها در اتمسفر مي شود. هالون ها كه در كپسول هاي آتش نشاني براي اطفاي حريق به كار مي روند هيدروكربن هاي هالوژنه هستند كه به جاي يك ياچند اتم هيدروژن، اتم هاي برم، كلروفلوئور دارند و قدرت تخريب لايه ازن آنها بسيار بالاست. كلروفلوئوروكربن ها (CFCها) بسيار پايدار، غير قابل اشتعال و غير سمي هستند و كار كردن با آنها آسيبي به انسان وارد نمي سازد. بنابراين از ديدگاه صنعتي، موادي ايده آل محسوب مي شوند در حالي كه پايداري آنها باعث دوام در اتمسفر و انتقال به استراتوسفر و در نهايت تخريب لايه ازن مي شود. چرا با اين كه در نيمكره شمالي خشكي ها بيشتر هستند و در نتيجه آلودگي هاي صنعتي نيز بيشتر وجود دارد ولي در بخش قطب جنوب لايه ازن، حفره ايجاد شده است

 دانشمندان دلايلي را براي آسيب پذيري بيشتر لايه ازن در قطب جنوب برشمرده اند. يكي از دلايل، حلقه قطبي، است كه فريون هاي رها شده در اثر فعاليت هاي صنعتي را جذب مي كند، ديگر اين كه به دليل هواي فوق العاده سرد و يخبندان شب در قطب جنوب، ابرهايي با كريستال هاي كوچك يخ در بالاترين لايه استراتوسفر ايجاد مي شود. اين كريستال ها نقش كاتاليست يا تسريع كننده واكنش را بازي مي كند و سبب مي شود تركيبات حاوي مواد مخرب لايه ازن در داخل ابرها شكسته و تبديل به كلرين فعال شود و زماني كه خورشيد پس از يك شب طولاني مي تابد، تابش پرتو و وجود منواكسيد كلر باعث تخريب ازن مي شود. عامل ديگري كه باعث شدت تخريب لايه ازن در قطب جنوب مي شود حركت و چرخش بادهاي قطبي بدون وجود هيچ مانعي در سراسر اين زمين پهناور و يخ زده مي باشد در حالي كه اين عامل در قطب شمال به دليل بالاتر بودن دما و تشكيل كمتر ابرهاي يخي، بسيار ضعيف است. كاهش و تخريب ازن در عرض هاي جغرافيايي متوسط يعني بالاي اروپا، آسيا و آمريكا بسيار سريع تر از حد پيش بيني شده است.

آيا حفره هاي لايه ازن قابل ترميم است؟

اگر كشورهاي عضو كنوانسيون وين و پروتكل مونترال به تعهدات خود عمل كنند و مصرف مواد مخرب لايه ازن را طبق برنامه زمان بندي شده حذف كنند. چرخه طبيعي تشكيل ازن به حالت طبيعي خود بر مي گردد و حفرات لايه ازن ترميم مي شود، البته در شرايط مناسب و مساعد دست كم 50 سال طول مي كشد تا اين حفره ها ترميم شوند. تخريب لايه ازن و ايجاد حفره در آن، چه تاثيري بر افزايش برخي بيماري ها دارد¬ اين لايه به عنوان سپر محافظ گياهان، حيوانات و انسان ها در برابر تابش پرتو ماوراي بنفش خورشيد عمل مي كند و از برخورد طول موج هاي كشنده آن به زمين جلوگيري مي كند، اگر اين تشعشعات توسط ازن جذب نشود و يا از حفرات ايجاد شده عبور كند، باعث آفتاب سوختگي، سرطان پوست و آب مرواريد مي شود و مي تواند با تضعيف سيستم ايمني بدن انسان، مقاومت آن را در برابر بيماري ها كاهش دهد و يا با تغيير DNA، باعث بروز سرطان پوست شود. علاوه بر اين، پرتو ماوراي بنفش مي تواند باعث كندي رشد گياهان و صدمه به ساختار ژنتيكي موجودات زنده شود و در مزارع برنج با از بين بردن باكتري هاي تثبيت كننده نيتروژن باعث كاهش محصول شود. پرتو فرابنفش A توسط لايه ازن جذب نمي شود و در نتيجه به طور عمقي وارد پوست بدن و ايجاد پيري زودرس مي شود. پرتو ماوراي بنفش B، خطرناك ترين نوع اين پرتوها مي باشد كه تا حد زيادي در اعماق آب نفوذ مي كند و بنابراين مي تواند فينوپلانكتون ها و سخت پوستان شناور در سطح درياها را نابود كند. اين موجودات اجزاي اوليه زنجيره غذايي درياها را تشكيل مي دهند و به طور عمده در آب هاي قطب جنوب زندگي مي كنند. با نابودي اين موجودات كه غذاي اصلي ماهي هاي بزرگ تر هستند، نه تنها زنجيزه غذايي درياها گسسته مي شود بلكه انسان نيز به عنوان مصرف كننده نهايي، با كمبود غذاهاي دريايي مواجه مي شود. مطالعات نشان داده است 25 درصد كاهش و تخريب لايه ازن، باعث نابودي 10 درصد آبزيان طبقه فوقاني دريا و 25 درصد آبزيان سطحي خواهد شد. بالا رفتن ميزان جذب اشعه UV از طريق ازدياد سلول هاي رنگي در گياهان و جانوران هم نمي تواند از اين نابودي جلوگيري كند.

در اين راستا، كشورهاي صنعتي و نيمه صنعتي چه برنامه هايي دارند؟

¬ در حال حاضر اكثر كشورهاي صنعتي و نيمه صنعتي، ازمتعهدان كنوانسيون وين و پروتكل مونترال مي باشند. طبق پروتكل مونترال، كشورهاي توسعه يافته تعهد كرده اند كه به توليد مصرف مواد مخرب لايه ازن (CFCها، هالون ها و تتراكلريد كربن) در سال 2000 خاتمه دهند و كشورهاي در حال توسعه را از نظر مالي و تكنيكي حمايت كنند. همچنين طبق اين پروتكل مقرر شده است، كشورهاي در حال توسعه نيز با 10 سال تاخير يعني در سال 2010 به مصرف مواد مذكور خاتمه دهند.

آيا ايران هم به اين كنوانسيون و پروتكل پيوسته است؟

ايران در سال 1369 به كنوانسيون وين و پروتكل مونترال مركزي ملحق شد. دفتر حفاظت لايه ازن در سال 1372 با همكاري سازمان حفاظت محيط زيست برنامه عمران سازمان ملل متحد تشكيل شد و به طور رسمي كار خود را از سال 1373 آغاز كرد. كنوانسيون وين در سال 1985 براي حفاظت از لايه ازن توسط سازمان ملل متحد و ديگر كشورها تدوين شد و در سال 1987 پروتكل مونترال توسط 46 كشور پذيرفته شد.

مركز شما به عنوان دفتر حفاظت لايه ازن تاكنون چه كارهايي انجام داده است؟

ما كارهاي بسيار زيادي در اين راستا انجام داده ايم به طوري كه عمده مواد مخرب لايه ازن از سال 1377 در ديگر كشورها توليد و مصرف نمي شود به عنوان مثال 175 واحد يخچال سازي مجهز به فناوري سازگار با لايه ازن موسوم به »134 R« شده است در صورتي كه قبلا از R12 (مخرب لايه ازن) استفاده مي شد. 40 واحد اسفنج سازي موظف به جايگزين كردن موادي سازگار با لايه ازن و 400 واحد تعميرگاه كولر خودرو و يخچال نيز مجهز به امكانات و تجهيزات سازگار با لايه ازن شده اند. در بخش كشاورزي، متيل برومايد حذف شده است. اين ماده مخرب لايه ازن بود و براي ضد عفوني كردن خاك و محصولات كشاورزي استفاده مي شد. آگاهي رساني از طريق ايجاد كارگاه هاي آموزشي نيز از ديگر كارهاي دفتر حفاظت لايه ازن بوده است. اگر پرتوهاي ماوراي بنفش خورشيد توسط لايه ازن جذب نشود و يا از حفره هاي ايجاد شده عبور كند، باعث بروز بيماري هايي همچون سرطان پوست، آب مرواريد و آفتاب سوختگي مي شود در صورت حذف مواد مخرب لايه ازن و پايبندي كشورها به تعهدات خود، دست كم نيم قرن طول مي كشد تا حفره هاي لايه ازن ترميم شود

لايه اوزون در قسمت شمالي زمين در سال 1980 بين 15تا20 درصد كاهش پيدا كرده است. براي رفع اين مشكل جمعي ازبهترين متخصصان زمين شناسي هر سال براي تحقيق وجستجو دور يكديگر جمع مي شوند .در سال 1992 پروكتيل مونترئال درباره’ لايه اوزون مطالعه و تحقيقي داشت كه فهميد بزرگ شدن سوراخ لايه اوزون بستگي به آلودگي هوا و توليد مواد سمّي دارد.در همان سال سازمان ملل متحد و حفاظت از محيط زيست برنامه اي را طرّاحي كرد كه اين برنامه جهت محافظت و حمايت از محيط زيست و مخصوصا لايه اوزون به نام برنامهUNEPطراحي كرد كه اين برنامه جهت جلوگيري از توليد مواد سمّي و مواد شيميايي آلوده كننده،است.مولكولهاي اكسيژن(O2) به اكسيژن اتميك (O) تبديل مي –شوند .اكسيژن اتميك به سرعت با مو لكولهاي بيشتري تركيب شده و به شكل اوزون مي شود .ان پوشش حرارتي كه در سطح بالا رشد كرده و سلامتي لايه اوزون را به خطر انداخته است و اين مورد باعث شده است كه اگر استراتوسفر نباشد ما نتوانيم بدون آن زنده بمانيم . بالاي استراتوسفر مقداري از آلودگي مضّر اشعه مادون بنفش را و همچنين تشعشعاتي از خورشيد (امواج بين 320 تا 240) را كه باعث مي شود لايه اوزون آسيب ببيند و همچنين جان گياهان به خطر بيفتد را جذب ميكند.اشعه مادون بنفش با تابيدن نور مولكولهاي اوزون را ميشكافد ولي اوزون مي تواند تغيير شكل بدهد و عكس العمل زير ازآن حاصل ميشود:

O+ O2 :مادون قرمز +O3

O2+O:O3

همچنين اوزون در اثر عكس العمل زير نابود ميشود :

O3+O:O2+O2

عكس العمل دوم با افزايش پيدا كردن ارتفاع آهسته انجام مي شود امّا عكس العمل سوم سريعتر انجام مي شود. دربين همكاري عكس العمل ها تمركز اوزون درحال تعا دل است. دربالاي اتمسفر اكسيژن اتميك هنگا مي كه اشعه مادون بنفش در سطح بالايي است، پيدا مي شود. در اثر حركت استراتوسفر هواي متراكم تري بدست مي آيد وجذب اشعه ي مادون بنفش افزايش مي يابد و سطح اوزون به حد اكثر و تخمينا" km20مي رسد.همراه با تئوري كمپمن يك مشكل نيز وجود داشت كه اين مشكل در سال 1960 تشخيص داده شد وحقيقت اين بود كه اوزون به وسيله عكس العمل 4 آهسته حركت مي كرد و ديده نمي شود.

گرم شدن زمين ترميم حفره اوزون را به تعويق مي اندازد

دانشمندان هشدار داده اند :پديده گرم شدن زمين مي تواند تلاشها براي ترميم حفره اوزون را كه قرار بود تا سال 2050 انجام گيرد،حدود30سال به تعويق اندازد .اين مو ضوع به رقم پيشرفتهايي است كه باي از رده خارج كردن مواد شيميايي مخرّب اوزون انجام شده است.
طبق گزارشي كاهش فراواني در مصرف گازهاي ساخته دست انسان بنام ((كلروفلورو كربن)) پديد آمده است .اينها گازهايي هستندكه لايه محافظ زمين را مي خورند .دانشمندان گفتند:اگر كشورها مصمم به دنبال نمودن اين روند باشند ،((حفره داخل لايه اوزون به آغاز به جمع شدن و كوچك شدن خواهد نمودتا اينكه ظرف 50 سال ترميم خواهد شد . )) اين جمع بندي و نتيجه گيري توسط ((مجمع بررسي فرايند هاي استراتوسفر و نقش آن در آب و هوا )) SPARC)) به عمل آمد .اين مجمع از صد ها كارشناس اقليمي كه دسامبر سال 1999در آرژانتين گرد هم آمدندو در سايه توجهات سازمان هواشناسي جهاني تشكيل جلسه دادند،شكل گرفته است.

اين دانشمندان هشدار دادند: حتّي اگر كاهش مصرف گازهايCFC برآورده شود،پديده گرم شدن زمين_كه نتيجه تولييد گازهاي گلخانه اي با وجود كربن به عنوان عنصر اصلي آن است و از سوختهاي سنگواره اي بدست مي آيد _ميتواند محلت ترميم حفره اوزون را چند دهه به تعويق اندازد.به عنوان يك تناقض ، گرم شدن زمين ،جو را در نزديكي سطح زمين حرارت ميدهد اما لايه پاييني ((استراتوسفر )) يعني جايي را كه اوزون قرار دارد همچنان سرد نگه ميدارد . اين دماهاي پايين به ويژه درزمستان مسبب جمع شدن ابرهاي استراتوسفر در نواحي قطبي ميشود . اين پديده آغازگر واكنشهاي نابود كننده اوزون توسط مولكولهاي كلري استكه توسط كلروفلورو كربن ها آزاد ميشوند. پيش بيني هاي داير بر اين كه حفره اوزون كه بالاي قطب جنوب قرار دارد، به زودي كوچك خواهد شد با آخرين اطلا عات مغايرت دارد كه نشان ميدهد كه اين حفره درحال گسترش است وبه طور بي سابقه اي در چند سال اخير بزرگ شده است.

تاريخچه سوراخ شدن لايه اوزون :

جريان تاسف بار سوراخ شدن لايه اوزون در لايه زير استرا توسفر در بالاي منطقه انتاركتيكا اولين بار در دهه هفتاد (1970 تا 1979)توسط يك گروه تحقيقاتي به نام BAS كشف شد .اين گروه در مورد اتمسفر بالاي منطقه انتاركتيكا از يك ايستگاه تحقيقاتي كه بسيار شبيه اين عكس ميباشد مشاهده مي گردند.

*اطلاعات ايستگاه تحقيقاتي هالي

*ايستگاه تحقيقاتي BAS فالكر اولين بار در حالي تحقيقات را انجام داد كه اندازه گيري اوليه در سال1985براي اولين بار سوراخ شدن لايه اوزون آنچنان نگران كننده بود كه دانشمندان تصور ميكردند كه دستگاهاي اندازه گيري خراب است .آنها دستگاه هاي ديگري جانشين آن دستگاه ها كردند تا آنكه نتايج بدست آمده اندازه گيري هاي اوليه را تاييد كرد .چندماه بعد كه سوراخ شدن لايه اوزون قابل مشاهده بود،(پس از مشاهده سوراخ شدن لايه اوزون تحقيقات قبلي تاييد شد)از طرف ديگر اطلاعات ماهواره TOMS سوراخ شدن لايه اوزون را نشان نمي داد ،بدين دليل كه نرم افزارهايي كه اطلاعاتي در مورد لايه اوزون ميداد به صورتي برنامه ريزي شده بود كه لا يه اوزون در منطقه كوچكي موردبررسي قرار مي گرفت .بررسي هاي بعدي ، اطلاعات بدست آمد هنگامي كه نتايج گروه BASمنتشر نشد،مورد تاييد قرار گرفت و بيانگر اين مطلب بود كه سوراخ شدن لايه اوزون به طور سريع ودر مقياس بزرگي بر بالاي منطقه انتاركتيكا انجام مي شود.

اوزون لايه اي را در استراتوسفر تشكيل ميدهد كه منطقه استوا باريكتر و در دو قطب پهن تر است .ميزان اوزون در بالاي سطح كره زمين به وسيله مقياسي به نام DU ((Dobson units))اندازه گيري ميشود كه اين ميزان در منطقه استوايي در حدود 260DUاست و به ميزان بيشتري در جاهاي ديگر است . اين در حالي است تغييرات فصلي بسيار وسيعي اتفاق ميافتد واين در حالي شكل مي گيرد و اشعه ماوراي بنفش در لايه استراتوسفر نفوذ ميكند يا آن را مي شكافد. لايه ي اوزون

آيا مي دانيد كه پرتوي فرابنفش موجب سرطان، به وجود آمدن لكه روي پوست، تخريب پيوند هاي كووالانسي و در نهايت مرگ مي شود؟

آيا مي دانيد كه خورشيد اين پرتوي خطرناك را همواره به زمين مي تاباند؟

اگر مي خواهيد جواب اين سوالات را بدانبد و همچنين بدانيد كه با وجود اين پرتوي خطرناك چرا مردم نمي ميرند يا حتي آسيبي به پوست آن ها وارد نمي شود، ما را تا ادامه ي اين بحث همراهي كنيد:

درست است كه پرتوي فرابنفش در حد زياد آن بسيار خطرناك است، به گونه اي كه ممكن است منجر به مرگ موجودات شود اما اين پرتو براي ساخت ويتامين دي در بدن موجودات زنده نقشي بسيار مهم و حياتي ايفا مي كند. نگران نباشيد چون علم مطلق خالق اين جهان به فكر موجودات بوده و خواهد بود، زمين در برابر اين پرتوي خطرناك از محافظى بنام لايه اوزون استفاده مي كند  كه از ورود اين پرتوهاى خطرناك به سطح زمين جلوگيرى مى كند از 100% پرتوي فرابنفشي كه قصد عبور از لايه ي اوزون را دارد تنها 1% آن براي توليد ويتامين دي در بدن موجودات زنده ي روي اين كره عبور مي كند و 99% آن به دام مولكول هاي اوزون مي افتد .

·        اوزون چيست؟ * اوزون مولكولي سه اتمي است كه از اتصال سه اتم اكسيژن به وجود آمده است.

به طور كلي هواكره ي زمين به 4 بخش  تقسيم مي گردد كه عبارت اند از:

1-     تروپوسفر

2-       استراتوسفر

3-       مزوسفر

4-      ترموسفر

 

تروپوسفر همان بخشي است كه ما در آن بدون وجود هيچ پرتوي خطرناكي زندگي مي كنيم.

استراتوسفر آن بخش از هواكره است كه لايه ي  اوزون را در خود جاي داده است.

در واقع لايه ي اوزون ناحيه اي از استراتوسفر است كه مولكول اوزون در آن جا بيشترين غلظت را دارد.

مزوسفر و ترموسفر هم دو لايه ي پاياني جو زمين هستند.

مولكول اوزون (o₃)از يك مولكول اكسيژن و يك اتم اكسيژن كه ناپايدار و واكنش پذير مى باشد، تشكيل شده است . پيوند ميان مولكول اكسيژن و اتم اكسيژن در مولكول اوزون بسيار ضعيف مى باشد و ممكن است با كوچكترين برخورد از هم جدا و يا با دريافت كوچكترين انرژى به حالت اوليه خود برگردند .در شب ها به دليل عدم دسترسى به انرژى تابشى خورشيد، ضخامت لايه اوزون كمتر از ضخامت آن در روز ها مى باشد.

 هنگامى كه پرتوهاى فوق بنفش به مولكول ها اوزون برخورد مى كنند، پرتو هاى فوق بنفش مقدار زيادى از انرژى خود را از دست مى دهند و به پرتو هاى فرو سرخ تبديل مى شوند ، و همچنين بر اثر اين برخورد ، مولكول اوزون به مولكول اكسيژن واتم اكسيژن تبديل مى شود و با تابش مجدد نور خورشيد ، مولكول اوزون دوباره پديدار مى شود.كه در رابطه هاي زير مشخص شده اند:

 + O₃ ª44  O₂ + Oرتوي فرابنفش

  پرتو ي فروسرخ +O₂+O  44 O₃

مولكول هاى اوزون هرچند كه براى ما مفيد هستند اما وجود آن ها در لايه تروپوسفر (لايه اى كه ما در آن زندگى مى كنيم) بسيار خطرناك مى باشند.
نيتروژن هاى پراكسيد خارج شده از اگزوز موتورهاى ديزلى بر اثر تابش نور خورشيد (عمل فتو شيميايى) با مولكول هاى اكسيژن واكنش مى دهند و مولكول هاى اوزون را پديدار مى كنند . چون در مولكول هاى اوزون اتم هاى اكسيژن فعال (راديكالى) وجود دارد ، تنفس آن ،موجب اختلال در دستگاه تنفسى مى شود .

حفره اوزون* تا سال 1980ميلادى از سوراخى لايه اوزون خبرى نبود ؛ اما در سال 1985م ، دانشمندان از نازك شدن لايه اوزون در قطب جنوب خبر دادند. در آن زمان با تحقيقات انجام شده علت نابودى مولكول هاى اوزون را ،گاز هاى cfc كلروفلوئور و كربن مى دانستند. گاز هاى cfc بعنوان گاز هاى خنك كننده در يخچال ها ،كولرها و همچنين در مواد پلاستيكى مورد استفاده قرار مى گيرند . در cfc ها اتم هاى كلر ناپايدار و واكنش پذير مى باشند و هنگامى كه گاز هاى cfc به لايه هاى بالا مى روند ، در لايه هاى بالا بر اثر برخورد با نور خورشيد ،گاز هاى كلر آزاد مى شوند. اتم هاى كلر در لايه استراتوسفر با مولكول هاى اوزون واكنش مى دهند. هر اتم كلر به تنهايى مى تواند 100.000 مولكول اوزون را از بين ببرد . به همين دليل در گستره جهانى ،در سازمان ملل متحد ،در معاهده اى بنام معاهده مونترال كشورها متعهد شدند كه از توليد و فروش گاز هاى cfc خوددارى كنند ،و همچنين به كشور هاى فقير اين امكان را بدهند كه بجاى استفاده از گاز هاى cfc  از گاز هاى خنك كننده ديگرى  در يخچال هايشان استفاده كنند

.امیدوارم در پناه لایه ی اوزون همواره پیروز و سربلند باشید.

 

 

آشنایی با شکل و طرز کار برخی از وسایل آزمایشگاهی

 

فيزيك فصل دو - نور   نور صورتي از انرژي تابشي است كه با سرعت 300000 كيلومتر بر ثانيه درفضا سير مي كند. فرايند نور: 1- موجب ديدن اجسام مي شود. 2- موجب عمل غذاسازي گياهان مي شود. 3- باعث كاركردن كليه وسايل نوري مي شود. 4- موجب تغيير رنگ لباس و پارچه مي شود. براي آنكه جسمي ديده شود، بايد از آن جسم نور به چشم برسد، بنابر اين جسم يا بايد از خودش نور تابش كند و يا نورهايي را كه برآن تابيده شده است، به طرف چشم بيننده بازتاب دهد. به همين دليل اجسام به دو دسته تقسيم مي شوند. 1- اجسام منير يا چشمه ي نور: اجسامي كه از خود نور توليد مي كنند. مانند خورشيد، لامپ روشن، شمع روشن، چوب در حال سوختن 2- اجسام غير منير: اين اجسام از خود نوري تابش نمي كنند، بلكه نوري را كه از چشمه هاي نور به آن ها تابيده است به طرف چشم، باز مي گردانند، در نتيجه ما مي توانيم آن ها را ببينيم. انواع چشمه ي نور: 1- چشمه ي گسترده نور: يك شي نوراني نظير خورشيد، چراغ روشن، شعله ي شمع را چشمه ي نور گسترده مي ناميم.   2- چشمه نور نقطه اي: اگر صفحه اي از مقوا را كه روي آن روزنه ي كوچكي ايجاد شده است، درمقابل چراغ روشني قراردهيم، نور چراغ پس از گذشتن از روزنه منتشر مي شود و روزنه مانند يك چشمه نور كوچك عمل مي كند كه به آن چشمه ي نقطه اي نور مي گويند. تقسيم بندي اجسام غير منير از نظر عبور نور از آنها: 1- اجسام شفاف : اجسامي كه نور از آن ها عبور مي كند مانند شيشه – هوا – آب 2- اجسام نيمه شفاف : اجسامي كه نور از آن ها عبور مي كند ولي از پشت آن ها اجسام ديگر به طور واضح ديده نمي شوند. مانند شيشه هاي مات – كاغذ كالك 3- اجسام كدر اجسامي كه نور از آن ها عبور نمي كند.مانند آجر-مقوا-چوب و .... نور به خط راست منتشر مي شود. چند دليل مهم براي اثبات اين موضوع: 1- عبور نور از لابه لاي شاخ و برگ درختان 2- تشكيل سايه   3- خورشيد گرفتگي 4- ماه گرفتگي سايه چگونه تشكيل مي شود؟ اگر جسم كدري در مقابل منبع نوري قرار گيرد در پشت جسم محوطه ي تاريكي بوجود مي آيد كه به آن سايه مي گويند.     راههاي تشكيل سايه : 1- تشكيل سايه به وسيله چشمه ي نقطه اي نور: در اين حالت فقط سايه كامل ايجاد مي شود و مرز مشخصي بين تاريكي و روشنايي وجود دارد. نكته: قطر سايه به فاصله ي چشمه ي نور تا جسم كدر و پرده بستگي دارد. نكته: هر گاه چشمه ي نور به جسم كدر نزديك شود قطر سايه بزرگتر مي شود و هرگاه چشمه ي نور را از جسم كدر دور كنيم قطر سايه كوچك تر مي شود. هر گاه سايه به وسيله ي چشمه ي نقطه اي تشكيل شود بين قطر سايه و قطر جسم كدر رابطه ي زير وجود دارد.   مثال : جسمي به طول 10CM در فاصله ي 5CM از يك منبع نقطه اي نور قراردارد. اگر فاصله ي پرده تا منبع نور 60CM باشد، در اين صورت طول سايه چقدر است؟ AB=10CM OH=5CM OH'=60CM ?=A'B'   2- تشكيل سايه به وسيله چشمه ي گسترده نور: در اين حالت علاوه بر سايه كامل، نيم سايه نيز ديده مي شود.        - خورشيد گرفتگي (كسوف): هر گاه در چرخش ماه به دور زمين و هر دو به دور خورشيد، مركز آن سه (ماه،زمين،خورشيد) روي يك خط راست واقع شود به طوري كه ماه در وسط باشد، ماه جلوي نور خورشيد را مي گيرد و سايه آن روي زمين مي افتد در نتيجه كساني كه در سايه ي ماه قرار دارند خورشيد را تاريك مي بينند. در اين صورت مي گوييم، خورشيد گرفتگي رخ داده است.       - ماه گرفتگي: اگر زمين بين ماه و خورشيد قرار گيرد، زمين جلوي نور خورشيد را مي گيرد و سايه آن روي ماه مي افتد و آن را تاريك مي كند. در اين صورت مي گوييم ماه گرفتگي رخ داده است.      بازتاب نور :  برگشت نور از سطح يك جسم را بازتاب مي گويند.   انواع بازتاب نور: 1- بازتاب منظم: اين بازتابش در سطوح بسيار صاف صورت مي گيرد. در اين صورت پرتوهاي نور به طور موازي به سطح تابيده و به طور موازي در يك جهت بازتاب مي شوند. در اين نوع بازتاب همواره تصويري واضح و روشن ايجاد مي شود. مانند آينه     2- بازتاب نامنظم: هرگاه يك دسته پرتو موازي نور به سطح ناهمواري برخورد كند به صورت پرتوهاي غير موازي و در جهات متفاوت بازتاب مي شوند. دراين نوع بازتابش تصوير اشياء مبهم و نامشخص است.     اصل انعكاس: در بازتاب نور از سطح يك جسم، همواره زاويه تابش و بازتاب برابرند.   نكته 1: پرتو تابش: پرتو نوري كه به سطح مي تابد.(I) نكته2: پرتو بازتابش: پرتو بازگشته از سطح را مي گويند.(R) نكته3: زاويه تابش: زاويه بين پرتو تابش و خط عمود را مي گويند.(I) نكته4: زاويه بازتابش: زاويه بين پرتو بازتاب و خط عمود را گويند.(R) نكته5: زاويه آلفا : زاويه بين پرتو تابش و سطح آينه را گويند. نكته6: زاويه بتا: زوايه بين پرتو بازتاب و سطح آينه را گويند. نكته7: زاويه تابش متمم زاويه α است. يعني نكته8: زاويه باز تابش متمم زاويه  β  است. يعني انواع دسته اشعه (پرتو) نوراني: 1- دسته پرتو موازي: اين پرتوها همانطور كه از اسمشان پيدا است با هم موازي هستند. 2- دسته پرتو همگرا: پرتوهايي هستند كه در آن شعاع هاي نور در جهت انتشار به هم نزديك مي شوند و در يك نقطه به هم مي رسند. 3- دسته پرتو واگرا: پرتوهايي كه در آن شعاع هاي نور در جهت انتشار از هم دور مي شوند. پرتوهاي حقيقي: پرتوهاي تابش و بازتابش كه به چشم مي رسند را پرتوهاي حقيقي مي گويند.   پرتوهاي مجازي: امتداد پرتوهاي واگرايي كه از سطح آينه بازتاب مي شوند(در پشت آينه) پرتوهاي مجازي گفته مي شود.   تصوير حقيقي:  زماني تشكيل مي شود كه پرتوهاي تابش شده از يك نقطه شي پس از برخورد به آينه يا عدسي در نقطه اي ديگر به هم برسند. تصوير حقيقي بر روي پرده تشكيل مي شود.   تصوير مجازي:  تصويري كه پرتوهاي مجازي در پشت آينه به وجود مي آورند را مي گويند.تصوير مجازي بر روي پرده تشكيل نمي شود.   آينه: قطعات شيشه اي كه پشت آنها نقره اندود يا جيوه اندود شده است و مي توانند نور را بازتاب دهند بازتاب از سطح آينه منظم است.   ويژگي هاي تصوير در آينه تخت 1- تصوير مجازي 2- تصوير مستقيم 3- تصوير برگردان(وارون جانبي) 4- طول تصوير با طول جسم برابر است. 5- فاصله تصوير تا آينه با فاصله ي جسم تا آينه برابر است.     كاربرد آينه ي تخت: 1- استفاده از تصوير مستقيم آن در خانه و وسايل نقليه 2- استفاده از آينه براي ارسال علايم مخابراتي به فاصله دور 3- استفاده از آينه ي تخت براي اندازه گيري سرعت نور و وسايل نور بازتابي (تلسكوپ بازتابي) 4- پريسكوپ: اين دستگاه از لوله اي تشكيل شده كه در دو طرف آن دو آينه ي تخت موازي نصب شده كه هر يك از اين آينه ها با محور آينه زوايه 45 درجه مي سازد. هر تصويري كه در يكي از اين آينه ها ديده مي شود در ديگري نيز مشاهده مي شود.   انتقال آينه ي تخت:  هرگاه جسمي در برابر آينه ي تختي قرار گيرد، تصوير مجازي آن در آينه ديده مي شود. چنانچه آينه به اندازه d جابه جا شود. تصوير به اندازه 2d نسبت به جسم جابه جا مي شود.     اگر آينه ثابت باشد و جسم به اندازه d نسبت به آينه جا به جا شود تصوير نسبت به جسم به اندازه d جا به جا مي شود.   سرعت انتقال تصوير:  سرعت انتقال تصوير در آينه ي تخت در حالتي كه آينه ثابت باشد و جسم با سرعت V در راستاي عمود بر سطح آينه حركت كند، نسبت به مكان اوليه اش برابر V است. در حالي كه جسم ساكن باشد و آينه در راستاي عمود بر سطح آينه با سرعت V حركت كند، سرعت انتقال تصوير در آينه نسبت به مكان اوليه اش برابر 2V خواهد بود. در حالي كه جسم و آينه هر يك با سرعت V به طرف هم حركت كنند، سرعت انتقال تصوير در آينه نسبت به مكان اوليه اش برابر 3Vخواهد بود.   تصوير در آينه هاي متقاطع:  هر گاه جسم روشني در فضاي بين دو آينه ي متقاطع قرار گيرد پرتوهايي از جسم به هر يك از دو آينه مي تابد و دو تصوير مجازي به وجود مي آورد. اگر پرتوها پس از باز تابش هاي متوالي به آينه برخورد كنند تصويرهاي ديگري نمايان مي شود. هر چه زاويه بين دوآينه كوچكتر باشد تعداد اين تصويرها بيش تر است. تعداد تصويرها (n) از رابطه ي زير به دست مي آيد.     نكته: در حالتي كه دو آينه موازي باشند تعداد تصاوير بي نهايت زياد است.   آينه هاي كروي: الف) آينه مقعر(كاو): اگر سطح داخلي آينه بازتاب كننده باشد، به آن آينه كاو مي گويند. نكته 1: اگر يك دسته پرتو نور موازي به آينه كاو بتابد پرتوهاي بازتابيده در يك نقطه به نام كانون حقيقي به هم مي رسند. كانون با حرف F نمايش داده مي شود. به فاصله كانون تا آينه، فاصله كانوني مي گويند و با حرف f نمايش مي دهند.   نكته2: آينه هاي كاو مي توانند از يك جسم هم تصوير مجازي و هم تصوير حقيقي ايجاد كنند. تشكيل تصوير حقيقي يا مجازي، بستگي به فاصله جسم از آينه هاي كاو دارد. هر چه جسم به آينه نزديك تر باشد، تصوير در فاصله اي دورتر ايجاد مي شود و هرچه جسم را از آينه دور كنيم تصوير به آينه نزديك تر مي شود. ب) آينه ي كوژ: اگر سطح خارجي آينه بازتاب كننده باشد، آن را آينه ي كوژ مي گويند. نكته1: هرگاه پرتوهاي نور موازي محور اصلي به آينه محدب بتابد، طوري باز مي تابد كه امتداد پرتوهاي بازتاب از يك نقطه روي محور اصلي مي گذرند. اين نقطه را كانون اصلي آينه ي محدب مي نامند. كانون آينه محدب مجازي است.   نكته 2: تصوير در آينه ي محدب همواره مجازي، كوچك تر از جسم و مستقيم خواهد بود.   شكست نور: وقتي نور به جسمي مي تابد، مقداري از آن نور بازتاب مي شود، مقداري نيز از جسم عبور مي كند، اما جسم هاي شفاف مانند هوا، آب، شيشه، طلق هاي پلاستيكي شفاف نور را به خوبي از خود عبور مي دهند.   نور در يك محيط معين در مسير مستقيم حركت مي كند. اگر در مسير نور يك قطعه جسم شفاف عمود در مسير نور قرار گيرد، مسير نور در هنگام عبور از جسم هم چنان مستقيم خواهد بود. اما اگر نور در مسير خود، با زوايه اي ديگر به يك جسم شفاف (مثلا شيشه) برخورد كند، هنگام ورود به شيشه مسير حركتش مقداري كج مي شود. به اين پديده شكست نور مي گويند. نور در يك محيط معين، به صورت مستقيم و با سرعت ثابت حركت مي كند، هرگاه محيط تغيير كند، سرعت نور نيز تغيير كرده و نور منحرف مي شود و در مسير جديد برخط راست حركت مي كند. تغيير مسير پرتو نور به هنگام عبور از يك محيط شفاف به محيط شفاف ديگر را شكست نور مي گويند.   زاويه تابش: زاويه اي بين پرتو تابش و خط عمود زاويه شكست: زاويه اي بين پرتو شكست و خط عمود   رابطه ي زاويه تابش و زاويه ي شكست: 1- اگر پرتو تابش عمود بر سطح مشترك بين دو محيط باشد،(يعني زاويه آن با خط عمود برابر صفر باشد) در اين صورت نور بدون شكست وارد محيط دوم شده و منحرف نمي شود.   2- اگر پرتو تابش از محيط رقيق وارد محيط غليظ شود در اين حالت برتر شكست به خط عمود نزديك مي شود يعني زاويه شكست از زاويه ي تابش كوچك تر مي شود.   3- اگر پرتو تابش از محيط غليظ وارد محيط رقيق شود، در اين حالت پرتو شكست از خط عمود دورتر مي شود و زاويه ي شكست از زاويه ي تابش بزرگ تر مي شود.   علت شكست نور: علت شكست نور، متفاوت بودن سرعت نور در محيط هاي مختلف است. سرعت نور در خلا يا هوا در حدود 300/000KM/s است اما وقتيكه وارد آب مي شود، سرعت آن به حدود 220/000KM/s كيلومتر بر ثانيه مي رسد. سرعت نور در شيشه(كه غليظ تر از آب است) كم تر و در حدود 200/000Km/s كيلومتر بر ثانيه است. اين تفاوت سرعت نور سبب مي شود كه راستاي پرتوهاي نور هنگام عبور از يك محيط به محيط ديگر، شكسته شود و پديده شكست نور اتفاق بيفتد.   عمق ظاهري، عمق واقعي: هنگامي كه از هوا به جسمي در داخل آب نگاه كنيم آن جسم به سطح آب نزديكتر و وقتي از داخل آب به جسمي در هوا نگاه كنيم، دورتر به نظر مي رسد. وقتي نور به طور مايل از يك محيط شفاف وارد محيط شفاف ديگر مي شود، در مرز مشترك دو محيط، تغيير مي دهد(شكسته مي شود) همين عامل سبب بالاتر ديده شدن جسم نسبت به سطح واقعي گردد. F3 منشور: قطعه اي مثلثي شكل است كه از يك ماده شفاف مثل شيشه يا پلاستيك هاي بي رنگ ساخته مي شود. وقتي پرتوهاي نور به يكي از ديواره هاي منشور برخورد مي كند و به آن وارد مي شود، در اثر پديده ي شكست مسيرش تغيير مي كند. اين پرتو هنگام خروج از ديواره ي ديگر منشور نيز، دچار تغيير مي شود.   آزمايش نيوتن: هرگاه شعاع نور سفيدي بر يك وجه منشور شيشه اي كه قاعده ي آن به شكل مثلث است بتابانيم، نور سفيد تجزيه شده و پرتوهاي خروجي از منشور بر روي پرده طيف رنگيني از هفت رنگ قرمز، نارنجي، زرد، سبز، آبي، نيلي و بنفش را تشكيل مي دهد. علت اين پديده آن است كه ميزان شكست نورهاي رنگي مختلف، با هم يكسان نيست.  هرگاه نور سفيد وارد منشور شود،  تغيير مسير رنگ هاي  تشكيل  دهنده ي نور سفيد از قرمز تا بنفش بيش تر شده و به هنگام خروج از منشور رنگ هاي مختلف نور سفيد از يكديگر جدا مي شوند. جداسازي رنگ هاي نور سفيد به وسيله ي منشور را پاشيدگي نور (پاشيده شدن) مي گويند. به مجموعه نورهاي رنگي كه از پاشيده شدن نور در منشور به وجود مي آيد طيف نور گفته مي شود. عدسي ها: اگر دو منشور را مطابق شكل هاي مقابل به هم بچسبانيم و سطح آن ها را به صورت خميده تراش دهيم، عدسي به وجود مي آيد.   عدسي ها مانند منشور مي تواند جهت پرتوهاي نور را تغيير دهد، همين امر سبب مي شود اجسام از پشت عدسي به صورتهاي مختلف ديده شوند. انواع عدسي: 1- عدسي همگرا(محدب يا كوژ) ضخامت وسط اين عدسي بيش تر از ضخامت كناره هاي آن است. اين نوع عدسي پرتوهاي نور موازي را شكسته و در يك نقطه متمركز مي كند يا به عبارت ديگر پرتوهاي نور را به يكديگر نزديك مي كند. 2- عدسي واگرا (مقعر يا كاو) ضخامت وسط اين عدسي كم تر از ضخامت كناره هاي آن است. اين نوع عدسي پرتوهاي نور موازي را شكسته و آنها را واگرا مي نمايد به عبارت ديگر پرتوهاي نور را از يكديگر دور مي كند. عدسي همگرا: اين نقطه كانون عدسي(ذره بين)است. اگر فاصله ي بين عدسي تا صفحه ي كاغذ را اندازه بگيريد، اين فاصله را فاصله كانوني عدسي گويند. هرگاه يك دسته پرتو نور موازي با محور اصلي به عدسي همگرا بتابد پس از عبور از عدسي شكسته شده و پرتوها در يك نقطه يكديگر را قطع مي كنند. اين نقطه كانون اصلي عدسي بوده و با F نمايش داده مي شود.   فاصله ي بين كانون و مركز نوري عدسي را فاصله ي كانوني عدسي مي گويند و با علامت (f) نمايش مي دهند. نكته: عدسي هاي همگرا هم تصوير حقيقي و هم تصوير مجازي ايجاد مي كنند. ويژگي هاي تصوير در عدسي همگرا بستگي به فاصله شي از عدسي و فاصله ي كانوني دارد.   عدسي واگرا:  هر گاه پرتوهايي موازي محور اصلي به عدسي واگرا بتابد پس از شكست و عبور از عدسي طوري از هم دور مي شوند كه امتداد آن ها از يك نقطه روي محور اصلي بگذرند. اين نقطه را كانون عدسي واگرا مي نامند. نكته: عدسي ها واگرا همواره تصويري مجازي، مستقيم، كوچك تر از جسم و نزديك تر(در همان طرف شي) ايجاد مي كند.

         

 

 

 

 

گلابی ، میوه ای عالی

 

گلابی میوه ای است سبز یا زرد رنگ ، آبدار و مخروطی شکل که دارای طعمی خوش و معطر است. گلابی را شاه میوه یا آمرود هم می نامند و به میوه پیوندی و شاداب آن شاه آمرود گویند. گیاه گلابی بومی آسیای غربی و اروپای شرقی مخصوصاً نواحی شمال غربی ایران و کوههای قفقاز می باشد. گلابی بعد از سیب مهم ترین میوه دانه دار دنیا و ایران به شمار می آید. گلابی را در زبان عربی سَفرجَل یا عَرمُوط و در زبان انگلیسی PEAR می گویند.

گونه های مختلف گلابی طعم های گوناگون از ترش تا شیرین دارند . این میوه حاوی ویتامین های E  و C ، کلسیم ، آهن، منیزیم  و روی  است. چون گلابی میوه ای آبدار و حاوی ویتامین C  می باشد ، در زیبایی پوست شما بسیار مؤثر است. یکی از خواص گلابی ملین بودن آن است . همچنین دانه های ریزی که در موقع خوردن گلابی زیر دندان احساس می کنید، برای دفع مواد زائد بدن بسیار مؤثر است.

گیاه گلابی و انواع آن

درخت گلابی در برابر سرما از سیب حساس تر است. گل های گلابی در بهار کمی زودتر از سیب باز می شوند ، به همین دلیل بیشتر در معرض خطر سرمای بهاره قرار می گیرند . در تابستان، گیاه گلابی گرما را بیشتر از سیب تحمل می کند. گل و میوه گلابی در انتهای شاخه ها و سیخک های دو ساله بوجود می آید ، بنابراین هنگام هرس درختان بارور ، باید در حفظ سیخک ها دقت کرد. میزان محصول در باغ های معمولی به 45 تن در هکتار می رسد. تعداد ارقام گلابی موجود در ایران حدود 120 نوع است. مهمترین ارقام بومی عبارتند از :

شاه میوه کرج ، شاه میوه خراسان ، شاه میوه اصفهان ، گلابی نطنز کاشان ، محمدعلی مشهد ، سه فصله کرج ، سیبری ، گلابی پیغمبری .

از گلابی های خارجی نیز که کم و بیش در ایران کشت می شوند می توان : آنژو، وینترنلیس، بارتلت، دوشس، ژاندارک، باسه، کولمار، بوره ژیفار و دوینه دوکومیس را نام برد. بارتلت که در اروپا بنام ویلیامز مشهور است، مهم ترین و پر کشت ترین گلابی در دنیا به شمار می رود.

یک نوع گلابی جنگلی که در کهکیلویه می روید و تخم آن زیاد است را انجوجک می نامند. میوه آن قابل استفاده نیست، ولی زمانی که میوه روی خاک می افتد و می پوسد، تخم آن را جمع آوری می کنند که استفاده درمانی زیادی دارد.

خواص درمانی گلابی

قسمت هایی از درخت گلابی که مورد استفاده غذایی و درمانی قرار می گیرد: 1- میوه 2- برگ 3- پوست درخت آن است. گلابی را می توان بصورت خام یا پخته ( مربا و کمپوت) مصرف کرد.

• گلابی میوه ای عالی و گوارا و پرآب است که خاصیت لینت دهندگی دارد. افرادی که یبوست دارند سعی کنند 1 تا 2 عدد گلابی در روز بخورند و بلافاصله 1 لیوان آب ولرم بنوشند که خاصیت ملین آن قوی تر شود.

• گلابی میوه ای است که به آسانی هضم و جذب بدن می شود.

• گلابی دارای دانه های بسیار ریزی است که خصوصاً نزدیک هسته آن زیاد است. این دانه ها از جنس سلولزاست و در دستگاه گوارش هضم نمی شود. از این رو با عبور از دستگاه گوارش ، معده و روده را پاک می کند و کلیه مواد زائد باقیمانده در شکم را دفع می کند.

• پوست گلابی که در معرض نور خورشید قرار دارد ، از نظر ویتامین ها غنی تر است. به علاوه قسمت عمده فیبر گلابی در پوست آن است ، لذا نباید هنگام خوردن ، پوست آن را جدا کنید.

• کسانی که مبتلا به  فشار خون  هستند ، اگر به طور مرتب گلابی بخورند خون آنها تصفیه خواهد شد .

• گلابی برای غدد داخلی بدن بسیار مفید است . تانن و پتاسیم آن، اسید اوریک را به هر اندازه که باشد حل می کند. به همین جهت افراد مبتلا به نقرس، آرتروز و رماتیسم می توانند از آن بهره زیادی ببرند.

• گلابی برای معالجه امراض سینه یک میوه عالی است و این خاصیت مربوط به تانن آن است و اگر گلابی کمی گس باشد برای سینه بهتر است.

• گلابی به علت دارابودن ارسنیک رعشه را درمان می کند.

• ماده مهم دیگری که در گلابی موجود است عنصر بور( BORON ) است که با افزایش جذب کلسیم ، از بروز پوکی استخوان  به خصوص در زنان یائسه  جلوگیری می کند.

• موادی که برای استخوان ها مفیدند، برای مغز نیز نافع اند. گلابی هم از این قاعده مستثنی نیست و از میوه هایی است که برای حافظه  و تمرکز حواس مفید است.

• مواد موجود در گلابی برای تقویت بدن پس از بیماری هایی که نیرو و توان انسان را تحلیل می برد، بسیار مفید است. شاید به همین دلیل است که برای بیماران کمپوت گلابی می بریم. در دوران نقاهت بیماری هایی چون سل، کم خونی و ضعف شدید خوردن مخلوط آب گلابی و به بسیار مفید است.

• گلابی یکی از میوه های ضدعفونی کننده یا ضد مسمومیت است و این خاصیت به دلیل ادرارآور و ملین بودنش است.

• گلابی موجب شادابی و طراوت بدن و پوست  می شود.

• گلابی برای بیماران دیابتی میوه بسیار مناسبی است ، چون قسمت اعظم قند آن سلولز، سوربیتول و لوولوز است . شاید به همین دلیل حکیم عالیقدر ایرانی ابوعلی سینا، گلابی یا کمپوت آن را برای اکثر بیماران مجاز دانسته و آن را" شاه میوه" خوانده است.

• گلابی ترشح بزاق را افزایش می دهد ،در نتیجه هضم غذا را آسان می کند . پس پوره آن برای سالمندان بسیار مفید است.

• فیبر موجود در گلابی لینین(LININ) است که غیرقابل حل بوده و برای کاهش کلسترول خون  بسیار مؤثر است.

در مورد برگ آن؛

• جوشانده برگ گلابی برای کلیه بسیار مفید است ، چون ادرارآور ، ضدعفونی کننده و میکروب کش مثانه است. از این رو مبتلایان به عفونت ادراری  حتماً باید آن را مصرف کنند. سنگ مجرای ادرار را دفع می کند ، برای این منظور100 گرم برگ جوان درخت گلابی را در یک لیتر آب به مدت 20 دقیقه دم کنید و آن را در سه وعده به میزان 1 تا 2 استکان تناول کنید.

• دم کرده برگ گلابی دارویی شفابخش برای بی خوابی  است، اعصاب را آرام می کند و سردردهای میگرنی  را درمان می کند.

• انجوجک که تخم گلابی جنگلی است ، دفع کننده کرم است و اعصاب متشنج را تسکین می دهد و اگر آن را کوبیده و شیره آن را بگیرند ، برای بندآمدن خونریزی زیاد در قاعدگی  مفید است.

تذکر :

* هضم پوست گلابی کمی مشکل است، از این رو کسانی که معده ضعیفی دارند آن را با پوست نخورند یا آن را بصورت کمپوت مصرف کنند.

* بهتر است گلابی کاملاً رسیده را مصرف کنید تا خواص آن بیشتر و هضم آن راحت تر باشد.

* بهتر است پس از خوردن گلابی آب سرد ننوشید ، زیرا در افراد حساس ایجاد نفخ می کند.

احادیث و نظرات بزرگان

در مورد نظر ابوعلی سینا در مورد گلابی صحبت کردیم . ولی جالب است بدانید که احادیث زیادی در مورد گلابی وجود دارد مثلا در حدیثی آمده:

" هر کس ناشتا گلابی بخورد ، آب نطفه او پاک و فرزندش نیکو خواهد شد."

امام صادق علیه السلام فرمودند :

" گلابی معده را پاک و آن را تقویت می کند" و باز فرموده اند: " خوردن گلابی در حال سیری سودمندتر از خوردن آن در حال گرسنگی است. کسی که دلش گرفته و اندوهناک است ، باید گلابی را بعد از غذا بخورد."

مواد موجود در 100 گرم گلابی خام

گلابی حاوی ریزمغذهایی چون فلوئور، سلنیوم ، کرم و بور است که برای سلامتی و تأمین ریزمغذی های بدن بسیار مفید است.

 

آجیل چه خاصیتی دارد ؟

 

در ویژه نامه نوروز پارسال  ( نوروز 1383 ) به طور مفصل در مورد خواص و ارزش غذایی آجیل  مطالبی را برایتان بیان کردیم . بنابراین در مطلب زیر به طور خلاصه در مورد تاریخچه آجیل  و مواد مغذی آنها صحبت می کنیم.

بادام هندی

بادام هندی به صورت معلق از ساقه های گیاهی به نام CASHEW PEAR می روید. بادام هندی از برزیل آمده است و توسط کاشفان پرتغالی به هند آورده شده است.

بادام هندی بیشتر به عنوان یک نوع آجیل و تنقلات خورده می شود، اما از آن می توان در تهیه برخی از غذاها نیز استفاده کرد. بادام هندی سرشار از ویتامین A  است.

پسته

در چین به پسته‌، " آجیل خندان " می گویند. پسته قدمتی صد هزار ساله دارد. برای اولین بار در خاورمیانه، ایران و سوریه کاشته شد و بعد به یونان و بقیه کشورهای اروپایی راه یافت.

طبقه یک افسانه قدیمی، عشاق، یکدیگر را در باغ پسته ملاقات می کردند تا صدای ترک و شکستن پوست پسته را به هنگام باز شدن آن بشنوند. زیرا عقیده داشتند، این كار برای آنها خوشبختی به ارمغان می آورد.

مغز پسته یکی از تنقلات بسیار مفید است. پسته منبع خوبی از کلسیم  ، منیزیم ، فسفر ، پتاسیم ، آهن  ، فولات و پروتئین است.

گردو

 گردو  از دوران ما قبل تاریخ وجود داشته است. در قرون وسطی اعتقاد بر این بود که گردو سردرد را معالجه می کند. حتی شواهدی دال بر وجود یک باغ گردوی بسیار زیبا در باغ های معلق بابل وجود دارد. گردو هم به صورت خشكبار و هم به صورت تازه خورده می شود و از آن در تهیه برخی از غذاها استفاده می شود. گردو منبع خوبی از فسفر، پتاسیم ، منیزیم  ، پروتئین و ویتامین E  است.

بادام زمینی

 بادام زمینی  به دلیل میزان بالای پروتئین و روغن موجود در آن، بسیار مغذی است. همچنین غنی از ویتامین B و E است. از روغن بادام زمینی  در تهیه بسیاری از غذاها و تهیه مارگارین استفاده می شود.

فندق

قرنهاست که انسان ها فندق می خورند. در قرن حاضر، گونه های متعددی از آن کاشته می شود.

فندق به صورت خوشه های چهار تا پنج تایی و درون غلاف می روید. فندق سرشار از فیبر، پتاسیم ، کلسیم ، منیزیم و ویتامین E است. فندق بسیار مغذی و خوش طعم است و در برخی غذاها نیز از آن استفاده می شود.

بادام

دو نوع بادام وجود دارد : بادام تلخ و شیرین . هر دو نوع آن، بومی خاورمیانه است، اما قرنهاست که در اروپا و آمریکا نیز کاشته می شود. بادام بسیار مورد علاقه فراعنه مصر بوده است و آنها طعم بادام را در نان خود بسیار دوست داشتند. بادام در فرهنگ نژادی مناطق مختلف جایگاه مهمی داشته است. رومی ها بادام را در مراسم عروسی به عنوان سمبل خوشبختی و باروری به عروس و داماد هدیه می دادند. این سنت هنوز هم در ایتالیا رواج دارد. از بادام تلخ برای تهیه روغن بادام استفاده می شود.

بادام منبع مهمی از ویتامین ها و مواد معدنی است و غنی از پروتئین  ، منیزیم ، فسفر، روی ، کلسیم ، فولات و ویتامین E است.

تخمه كدو

این دانه ها به رنگ سبز کمرنگ هستند و می توان آنها را به صورت خام یا بو داده مصرف کرد. حاوی مقدار بالایی پروتئین ، آهن ، روی و فسفر است. پائیز که فصل کدو تنبل  است، می توانید تخمه آن را خشک کنید.

تخمه آفتابگردان

گل آفتابگردان از خانواده گل مینا است. سرخ پوستان آمریکا، گل آفتابگردان را 2000 سال قبل می کاشتند. تخمه آفتابگردان را می توان به صورت خام یا بو داده مصرف کرد كه غنی از پتاسیم ، فسفر ، پروتئین ، آهن و کلسیم است.

 

آجیل و خشکبار برای سلامتی بدن مفیدند

 

بر اساس آخرین پژوهش‌ها، آجیل و مغزها مانند فندق، گردو، پسته نقش مهمی در تامین سلامتی بدن ایفا می‌کنند. بر خلاف تصور عوام که فکر می‌کنند این قبیل مواد خوراکی فاقد ارزش‌ غذایی هستند، باید گفت که این مواد غذایی منابع سرشاری از پروتئین، مواد معدنی و ویتامین‌های آنتی اکسیدانی هستند. مطالعات نشان می‌دهد مغزها یکی از مهمترین منابع غنی سلنیوم هستند که این ریز مغذی برای تامین سلامت سیستم ایمنی بدن ضروری است؛ همچنین دارای برخی خواص ضد سرطانی است

دانشمندان دانشگاه ایلینویز در آمریکا دریافته‌اند که یک مکمل غذایی حاوی 200 میکروگرم سلنیوم در روز، میزان ابتلا به سرطان های پروستات، ریه و روده را در حدود 50 درصد کاهش می‌دهد. همچنین از پیشرفت سرطان سینه در زنان و بروز مشکلات پروستات در مردان جلوگیری می‌کند.

این دانه‌های خوراکی سرشار ازفسفر  هستند که این ماده معدنی به ساخت استخوان ها و دندان ها کمک می‌کند و نیز منبع سرشار ازمنیزیم  است که این عنصر نیز در ایجاد تعادل در عملکرد ماهیچه‌ها و اعصاب نقش مهمی دارد. همچنین وجود اسید لینولنیک در این دانه‌های خوراکی می‌تواند برای حفظ سلامت پوست و ایجاد تعادل هورمونی مفید باشد.

در ذیل تاثیرات مثبت برخی از این دانه‌ها ذکر شده است:

بادام زمینی :خوردنبادام زمینی  به مقدار 5 بار یا بیشتر در هفته و هر بار 28 گرم ، احتمال بروز دیابت نوع دوم را در زنان کاهش می‌دهد. بادام زمینی دارای مقادیر زیادی چربی اشباع نشده‌، منیزیم و فیبر غذایی است که همگی خطر بروز دیابت را کاهش می‌دهند. همچنین حاوی فیبر و منیزیم است که باعش کاهش مقاومت انسولین می‌شوند. وجود چربی امگا - 3 نیز باعث حفظ سلامت سلول ها، نرمی پوست و نیز کاهش میزان کلسترول کلی در خون می‌شود. بادام زمینی منبع سرشاری از آهن، روی، ویتامین E، منیزیم و فولیک اسید است که تاثیر مهمی در مبارزه با مواد سرطان زا دارند.

گردو : بر اساس مطالعات انجام شده از سوی محققان ، گردو نه تنها کلسترول مضر را کاهش می‌دهد، بلکه باعث کاهش التهاب رگ‌های خونی می‌شود که معمولا عامل بروز بیماری های قلبی - عروقی هستند. گردو منبع ویتامین E، آهن، منگنز، فسفر، پتاسیم ، فولیک اسید وویتامین B6  است که در ساخت استخوان ها، تامین سلامت قلب و خون نقش مهمی دارند. روغن گردو نیز منبع غنی آلفا لینولئیک اسید (ALA) است که از گروه اسیدهای چرب غیراشباعاُمگا-3  می باشد.

بادام : سرشار از پروتئین و دارای ریزمغذی‌های مهمی از قبیل منیزیم، پتاسیم، فسفر، مس،ویتامین B2، نیاسین  است . همچنین روغن بادام منبع غنیویتامین E  است که نقش ضد سرطانی و آنتی اکسیدانی دارد. بادام شامل مقادیر زیادی کلسیم  است و نیز می‌تواند در بهبود رشد استخوانی و جلوگیری از بروز پوکی استخوان موثر باشد. محققان کانادایی دریافته‌اند ، اگر افراد مبتلا به کلسترول بالا روزانه 30 گرم بادام مصرف ‌کنند، میزان کلسترول مضر خون خود را تا 4 درصد کاهش خواهند داد.

 

 

آزاد یا پرورشی؛ ماهی بخورید

دکتر عیسی گلشاهی، رئیس گروه مطالعات بازار دفتر طرح و توسعه سازمان شیلات ایران، به سئوالات زیر پاسخ می‌دهد.

*تفاوت ماهی آزاد و پرورشی در چیست؟ آیا از لحاظ مواد مغذی متفاوتند؟

- به طور کلی، تفاوت خاصی بین گونه‌های مشابه ماهی دیده نمی ‌شود و تنها لذت مصرف آنها و نوع تغذیه ی آنها می ‌تواند در مطلوبیت طعم گوشت‌شان تأثیر بگذارد. بر همین اساس هم در منابع علمی تغذیه جز در موارد خاص، که دارای اهداف علمی مشخصی هستند، تفاوتی بین ترکیبات تشکیل دهنده ی ماهی های آب های آزاد (گونه‌های وحشی) و پرورشی قایل نشده‌اند.

*با توجه به هشدار در زمینه ی آلودگی ماهی‌ها (با جیوه یا آلودگی‌های به جا مانده از جنگ و ...)، چه كسانی‌ باید در مصرف ماهی احتیاط کنند؟

- جای تأسف است که افراد متخصص صحبت مبهمی را مطرح می ‌کنند که موجب دوری مردم از این مواد غذایی ارزشمند می ‌شود.

به طور کلی در تمامی موجودات زنده، آلودگی‌هایی از راه های مختلف، نفوذ و تجمع پیدا می ‌کند و این موضوع مختص آبزیان و حتی حیوانات نبوده و در مورد گیاهان هم صدق می‌ کند.

بررسی‌های علمی نشان می ‌دهد که میزان فلزات سنگین در بافت موجوداتی که در نواحی اطراف صنایع خاص نظیر کارخانجات تولید باطری یا کاغذ سازی‌ها زندگی می کنند، بیشتر است، اما از یک سو با تماس آبزیان با این مواد شیمیایی روبرو هستیم و از سوی دیگر با حد و میزان مجاز این مواد در بدن آنها.

با توجه به موارد مذکور و بررسی‌های انجام شده در حال حاضر خطر وجود فلزات سنگین، آبزیان کشورمان را تهدید نمی ‌کند و یا حداقل در بررسی‌های انجام شده تا کنون این موضوع به اثبات نرسیده است.

*یعنی ماهی‌های رودخانه و آب های آزاد از لحاظ سلامت یا کیفیت تفاوتی با هم ندارند؟

- ماهی های رودخانه‌ها و آب های آزاد در گونه‌های مشابه تفاوت چندان و چشمگیری با هم ندارند. اما باید توجه داشت که گروهی از ماهیان دریایی از جمله اغلب ماهیان دریای خزر در فصل تخم ‌ریزی به رودخانه‌ها مهاجرت می ‌کنند و در سایر فصول در دریا حضور دارند. این قبیل گونه‌ها مثل ماهی سفید در فصل مهاجرت به رودخانه‌ها، مورد هجوم صیادان قرار گرفته و صید می‌ شوند.

باید در نظر داشت که این گونه‌ها به علت مصرف پروتئین و ذخایر بدن برای تولید و غنی سازی تخم‌ها از نظر تغذیه ‌ای ارزش بالایی ندارند و میزان آب بدن آنها در سطح بسیار بالاتری نسبت به سایر فصول قرار دارد. در واقع این ماهی‌ها در خارج از فصل تخم ‌ریزی ارزش غذایی بیشتری داشته و مصرف آنها مفیدتر است.

*مصرف ماهی‌های شور، کنسرو شده یا دودی را هم توصیه می ‌كنید؟

- كنسرو انواع ماهی، علاوه بر آنکه مشمول استاندارد اجباری است، برای قابلیت تولید باید پروانه بهداشتی را از وزارت بهداشت اخذ كند، بنابراین کنسروهایی که دارای این مشخصه‌ها نباشند، مورد تایید نبوده و غیر مجاز هستند.

در انواع مجاز، سلامت کالا توسط تولید کننده تضمین می ‌شود، مشروط بر آنکه قوطی کنسرو خریداری شده علایم فساد و خرابی را نداشته باشد، مثلاً بادکردگی سر و ته کنسرو، نشتی آن و وجود علایم زنگ زدگی در محل اتصال در قوطی به بدنه می ‌تواند از علایم ناسالم بودن کنسرو باشد.

در عین حال برای رفع نگرانی‌های احتمالی و کاهش خطر، کارخانجات کنسرو و متخصصین به مردم توصیه می ‌کنند، کنسرو را قبل از باز کردن به مدت 20 دقیقه در آب در حال جوش، بجوشانید و بعد مصرف کنید. اما انواع ماهی شور و دودی جدای از بحث بهداشتی و پزشکی آنها و مضراتشان برای سلامت مصرف‌ کنندگان، از نظر تغذیه‌ ای نیز به علت تولیدشان به روش سنتی، دارای مشکلات بهداشتی هستند و با شرایط فعلی تولید، مصرف‌ آنها توصیه نمی ‌شود.

*ماهی یكی از غذاهای سرشار از امگا 3 به حساب می‌ آید. آیا کپسول های امگا 3می‌ توانند جایگزین ماهی تازه شوند؟

- تمام ماهی‌ها دارای امگا 3 هستند، اما از نظر مقدار امگا 3 تفاوت‌هایی هم بین ماهی‌ها وجود دارد. مثلاً ماهی‌های پرچرب از این نظر غنی ‌تر هستند و ماهی‌های کم چرب غنای کمتری دارند.

این کپسول ها تنها قادرند نیاز روزانه به اسیدهای چرب غیراشباع از خانواده ی امگا 3 را تأمین کنند و سایر خواص آبزیان از طریق مصرف آنها به دست نمی آید، بنابراین نمی ‌توانند جایگزین مصرف آبزیان شوند.

 

اثر توت فرنگی در پیشگیری از بیماری های قلبی

توت فرنگی، میوه ای شبیه توت است ولی كمی درشت تر، رنگش قرمز و طعم آن ترش و مطبوع است. بوته اش كوتاه و دارای برگهایی درشت و ساقه هایی باریك و خزنده است كه روی زمین می خوابد و ریشه می دواند.

توت فرنگی به صورت وحشی و اهلی می روید و به اسامی چپلك، چپالك، شالكه و چلم نیز خوانده می شود.

این میوه به حالت خود رو در بعضی نواحی شمالی ایران وجود دارد و بعضی اوقات به دلیل خوش طعمی میوه آن را به طور مصنوعی پرورش می دهند.

میوه توت فرنگی به صورت، قرمز، گوشت دار و دارای هسته های ریزی است كه از ماه اردیبهشت پدیدار می شود و تا آخر مرداد دوام می آورد.

قسمت هایی كه از بوته توت فرنگی مورد استفاده قرار می گیرند، عبارتند از: میوه ، برگ و ریشه .

از دیر باز همه قسمت های این گیاه مصرف دارویی داشته است و از برگ و ریشه آن كه حاوی مقدار قابل ملاحظه ای تانن است به عنوان ضد اسهال وادرارآور استفاده می شده است.

توت فرنگی به صورت های گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد: خام، جوشانده، مربا، شربت و بستنی.

خواص تغذیه ای توت فرنگی و اثر آن در سلامتی انسان :

توت فرنگی منبع خوبی از فیبر، ویتامینC، فولات، پتاسیم و آنتی اكسیدان ها می باشد كه این مواد مغذی باعث می شوند توت فرنگی بعنوان یك جایگزین شیرین، باعث افزایش سلامت قلب، كاهش خطر ابتلا به انواع سرطان و در كل ارتقاء سلامتی بدن شود.همچنین دارای املاح كلسیم، آهن و فسفر می باشد. از مواد موثر مهم آن می توان تانن، موسیلاژ، قندهای مختلف، سالیسیلات ها و به خصوص اسیدهای میوه را نام برد.

توت فرنگی سرشار از ویتامین و فاقد چربی اشباع است و كالری كمی دارد.یك واحد توت فرنگی معادل 8 عدد است كه 50 كالری انرژی دارد.

توت فرنگی مانند سایر توت ها مثلشاه توت، توت سفید، تمشك و... پاك كننده روده و مثانه است.

تحقیقات اخیر نشان داده است، دریافت روزانه یك واحد توت فرنگی باعث افزایش قابل توجهی در مقدار فولات خون شده و نیز فشار خون بالا را كاهش می دهد . فولات، مقدار هموسیستئین خون را كاهش می دهد. هموسیستئین اسید آمینه ای است كه در مقادیر زیاد باعث مسدود شدن رگهای خونی می شود.

همچنین توت فرنگی دارای مقادیر بالایی از آنتی اكسیدان ها مثل الاژیك اسید و آنتوسیانین(رنگدانه قرمز) است كه در پیشگیری از بیماری های قلبی موثرند.

 این مطالعات اهمیت مصرف توت فرنگی را در برنامه غذایی بعنوان عامل بهبود عملكرد سیستم قلبی-عروقی نشان می دهد.

همچنین مطالعات قبلی نشان داده بود كه باعث بهبود عملكرد حافظه و كنترل آرتریت روماتوئید( التهاب مفاصل) می شود.

از دیگر خواص توت فرنگی می توان به موارد زیر اشاره كرد :

- مصرف این میوه علاوه بر وجود انواع ویتامین، املاح و آب كه هر كدام اثرات خود را بر بدن اعمال می  كنند دارای خاصیت تقویت كننده، ملین و خنك كننده نیز می باشد.

- توت فرنگی از تصلب شرائین جلوگیری می نماید.

- توت فرنگی اشتها آور است و ادرار را زیاد می كند.

- دم كرده برگ توت فرنگی در زیاد كردن ادرار و شیر بانوان مفید است.

- دم كرده برگ توت فرنگی یا میوه توت فرنگی می تواند نقرس و سنگ های مثانه را معالجه كند.

- املاح معدنی موجود در توت فرنگی خاصیت مسهلی به آن بخشیده است، زیرا این املاح عضلات روده را به انبساط و انقباض وادار می كند و به همین جهت توت فرنگی برای درمان یبوست مؤثر است.

- اگر توت فرنگی را له كنید و در آب بریزید، نوشابه ای به دست می آید كه برای درمان تب هایی كه با بیماریهای التهابی همراه می باشد، بسیار مفید است.

- توت فرنگی به علت داشتن آهن و ویتامینC در خونسازی بدن مؤثر است.

- توت فرنگی به علت دارابودن مقادیر كافی كلسیم و فسفر، در رشد و نمو كودكان و نوجوانان ، استحكام دندان ها و ترمیم شكستگی استخوان ها بسیار مؤثر است.

مصرف روزانه 5 واحد میوه و سبزی، احتمال ابتلاء به سرطان را كاهش می دهد.

مطالعات جدید نشان می دهد مصرف روزانه 9 یا 10 واحد میوه و سبزی به همراه 3 واحد لبنیات كم چرب، در كاهش فشار خون بالا بسیار مؤثر است.

ما در اینجا به عنوان یادآوری و آشنایی شما مقادیر واحدهای میوه ، سبزی و لبنیات را بیان می كنیم كه شامل موارد زیر است:

1 واحد سبزی = 1 لیوان سبزی خام خرده شده ( 1 لیوان سالاد ) یا نصف لیوان سبزی پخته.

 1 واحد میوه  = 1 عدد میوه متوسط مثل یك سیب متوسط  یا  4/3 لیوان آب میوه.

1 واحد لبنیات = 1 لیوان شیر یا یك لیوان ماست یا  2 لیوان دوغ یا 2 لیوان بستنی.

ارزش تغذیه ای یك لیوان(149گرم) توت فرنگی :

مقایسه توت فرنگی با چند میوه دیگر از نظر بعضی مواد مغذی :

در جدول زیر مقدار فولات، پتاسیم، ویتامینC ، فیبر و قند موجود در توت فرنگی با چند میوه دیگر مقایسه شده است. همانطور كه مشاهده می شود مقدار فولات ، ویتامینC و پتاسیم در آن بالاست و نیز دارای قند كمی می باشد.

* مقادیر داده شده بر حسب یك واحد از میوه ها است.

** مقدار فولات بر حسب مقدار فولات غذایی است.

تذكراتی در مورد مصرف توت فرنگی :

نكته مهمی كه در مورد توت فرنگی باید در نظر داشت این است كه اولاً به علت تماس میوه ها بر روی زمین، خاك و كود ممكن است آلوده شود كه باید آنرا شسته و سپس مصرف كرد.

ثانیاً بعضی از افراد نسبت به آن حساسیت دارند و ممكن است این حساسیت بصورت استفراغ و یا ناراحتی های جلدی بروز كند. همچنین در افرادی كه دارای ناراحتی های پوستی می باشند ممكن است آنها را تشدید كند كه باید این نكته مورد توجه قرار گیرد.

توت فرنگی به علت داشتن اسید سالسیلیك در بعضی اشخاص، كبد و مثانه را تحریك كرده و جوشهایی شبیه كهیر ایجاد می كند كه به علت آلودگی خون و داخل بدن است

كسانی كه معده ای حساس دارند یا مبتلا به بیماری های كهیر، اگزما و آسم هستند ، بهتر است از خوردن توت فرنگی پرهیز كنند.

اثرات توت فرنگی بر روی پوست :

توت فرنگی به دلیل داشتن اسیدهای میوه یكی از مهمترین گیاهانی است كه در زمره وسایل آرایشی كاربرد دارد و از قدیم به این منظور استفاده می شده است. برای توجیه این اثرات بهتر است ابتدا خلاصه ای در باره اسیدهای میوه شرح داده شود تا علت این استفاده به طور علمی روشن گردد.

از هزاران سال پیش خانم ها از عصاره برخی میوه ها جهت شادابی پوست خود استفاده می كردند. تحقیقات سال های اخیر نشان داده است میوه ها حاوی اسیدهایی به نام اسید میوه یا " آلفا هیدروكسی اسید" می باشند و به اختصار به صورتAHA گفته می شوند. این اسیدها قادر هستند كه لایه های شاخی و سفت روی پوست و به خصوص صورت را حل كنند و ضمن شاداب و با طراوت كردن پوست، موادی از جمله اسانس همین میوه ها می توانند بهتر جذب پوست شده و باعث تحریك گردش خون و یا تحریك تولید سلول های جوان شده و با یك سلسله اثرات باعث طراوت و تازگی پوست شوند. البته با توجه به اینكه این اسیدها دارای خاصیت ضعیف اسیدی می باشند دارای اثرات كمی بوده و برای این منظور باید سالیان متمادی از آنها استفاده كرد.

این موضوع باعث جلب نظر همگان به اثرات این اسیدها شده، طوریكه در سال های اخیر كارخانجات، دست به تهیه آنها زده و از آنها كرم، لوسیون و فرآورده هایی به عنوان ضد چروك تهیه و به بازار عرضه كرده اند. تفاوت محصولات صنعتی با میوه های طبیعی در این است كه غلظت این اسیدها در محصولات صنعتی بسیار بالاتر از میوه ها بوده، بنابراین دارای اثرات سریع و قوی هستند و در عوض استفاده زیاد و ممتد آنها خالی از اثرات جانبی نمی باشد. افرادی كه می خواهند از اثرات سوء اینگونه محصولات در امان بمانند، می توانند از ماسك بعضی میوه ها از جمله توت فرنگی استفاده كنند، به شرط آنكه صبر و حوصله كافی داشته باشند، چون اثر میوه های طبیعی به مراتب ضعیف تر و طولانی تر از محصولات شیمیایی بوده ولی عوارض جانبی آنها را به همراه ندارند.

برای استفاده از ماسك توت فرنگی می توان 5 تا10 عدد توت فرنگی تازه را پس از شستشوی كامل له كرده و پس از استحمام كه منافذ پوست بازتر هستند، آن را روی صورت به مدت 20 دقیقه قرار داد و سپس صورت را با آب شست. این كار را می توان در فصلی كه توت فرنگی است، یك روز در میان و یا دو روز در میان انجام داد. البته قبل از انجام این عمل فرد بایستی مطمئن شود كه نسبت به این میوه حسیت ندارد.  برای اطمینان از عدم حساسیت می توان با قرار دادن میوه له شده بر روی قسمت كوچكی از پوست دست یا صورت، آن را آزمایش كرد. توت فرنگی علاوه برداشتن اسیدهای گیاهی دارای اسانس خوش بویی است كه وقتی به صورت ماسك مصرف می شود، جذب پوست شده و به اثرات اسیدهای میوه موجود در آن كمك می كند.

همچنین این ماسك می تواند به عنوان یك ضد آفتاب متوسط در زمانی كه آفتاب سوختگی رخ داده است، استفاده شود.

 

اثرات خوب و بد نمک

نمک یکی از مواد غذایی ضروری برای بدن است و به عملکرد صحیح بدن و مغز کمک می کند. اما مصرف زیاد نمک می تواند خطرات بیشماری را برای بدن داشته باشد. این خطرات در افرادی که فشار خون بالایی دارند، به مراتب بیشتر است.

اثرات مفید نمک برای بدن:

1- بیشترین اثر مفید نمک، ثابت کردن ضربان غیر عادی قلب است و به تنظیم فشار خون می کمک می کند.

2- خارج کردن اسیدیته زیادی که در بدن به وجود آمده است.

3- حفظ تعادل مقدار قند خون

4- فراهم ساختن انرژی لازم برای بدن

5- کمک به عملکرد صحیح سلول های عصبی

6- جذب مواد مغذی

7- صاف و نرم کردن حنجره و جلوگیری از چسبناک شدن مخاط که معمولا در تنگی نفس دیده می شود.

8- برای بیماری زکام و سینوزیت بسیار مفید است.

9- نمک یک آنتی هیستامین طبیعی می باشد.

10- جلوگیری از کرامپ یا گرفتگی عضلانی

11- جلوگیری از ریزش بزاق در حین خوابیدن

12- برای ساخت استخوان مهم است. یکی از مهم ترین دلایل پوکی استخوان، کمبود نمک و آب می باشد.

13- برای تنظیم خواب مهم است و به عنوان یک هیپنوتیسم طبیعی عمل می کند.

14- نمک قسمتی از درمان بیماران دیابتی می باشد.

15- استفاده از نمک بر روی زبان، موجب توقف سرفه های خشک می شود.

 

با این همه خواص مفید، چرا نمک زیاد، برای بدن مضر است؟

نمک از املاح سدیم و کلر تشکیل شده است. در بزرگسالان، هنگامی که مقدار سدیم دریافتی زیاد باشد، بدن آب زیادی را نگه می دارد و مقدار مایعات جمع شده در بدن بسیار زیاد می شود.

بسیاری از دانشمندان بر این باورند که همین عامل باعث پرفشاری خون می شود و این خود عاملی است برای بیماری قلبی و سکته، زیرا این مقدار زیاد مایعات در حین عبور از قلب به اعضای بدن می روند و باعث خستگی  و درد در اندام ها می شوند و این خود عاملی است برای ظاهر شدن بیماری کرونری(انسداد رگ های قلب).

در بدن بزرگسالان، مقداری از نمک دریافتی از طریق کلیه ها و بوسیله ادرار کردن از بدن خارج می شود. اما در بدن نوزادان، کلیه ها هنوز توانایی کافی برای خارج کردن نمک از بدن را ندارند.

این را بدانید که به نوزادان(به خصوص تا 4 ماهگی)، غذای پُر نمک ندهید، زیرا در بدنشان جمع می شود و چون نمی تواند خارج شود، باعث بیماری کلیه، کبد، آسیب به مغز می گردد و در شرایط حاد به مرگ نوزاد می انجامد. به همین دلیل، متخصصان تغذیه سفارش به دادن شیر مادر و یا شیرخشک به نوزادان می کنند.

 

نمک باعث افزایش یا کاهش وزن می شود؟

نمک موجب افزایش یا کاهش وزن نمی شود. در واقع نمک هیچ کالری ندارد.

مصرف زیاد نمک، به دلیل نگه داری بیش از حد آب در بدن، باعث افزایش وزن موقتی می گردد و برعکس آن، مصرف کم نمک، به خاطر بیرون کردن آب از بدن، می تواند موجب کاهش وزن موقتی شود.

جالب است بدانید که اکثر غذاهای رژیمی، بدون نمک هستند و کاهش وزن ایجاد شده در این رژیم ها، فقط به خاطر دفع مقدار زیادی آب از بدن می باشد و اگر بعد از این رژیم، از غذاهای دارای نمک استفاده کنید، به همان وزن قبلی خود می رسید!

مقدار زیاد نمک در غذا، باعث افزایش کالری و کاهش فیبر غذایی می شود و این غذا به طور کلی مشابه غذاهای حاضری و آماده (FAST FOODS) است.

چه مقدار نمک برای بدن مضر نیست؟

متخصصان مصرف حداقل 6 گرم نمک در روز را توصیه می کنند. ولی در کودکان این مقدار باید خیلی کم شود.

تخمین زده شده که اگر 2-1 گرم نمک در روز مصرف شود، میزان بیماری های قلبی به صفر می رسد.

 

 

دانشمندان در این زمینه بسیار تحقیق کرده اند و به این نتیجه ی مهم رسیده اند که غذاهای خوشمزه دارای مقدار زیادی نمک می باشند و این خود عاملی است برای ابتلا به پوکی استخوان، تنگی نفس و سرطان معده.

پیتزا، همبرگر و ساندویچ سوسیس بیشتر از 1 گرم نمک دارند و این مقدار 3/1 مقدار توصیه شده برای کودکان 6-4 سال است.

بعضی از شیرینی ها و کورن فلکس ها(نوعی غذای صبحانه) بیشتر از یک بسته چیپس یا پفک، نمک دارند.

 

نکات ضروری برای محدود کردن نمک در بدن

سر سفره غذا از نمکدان استفاده نکنید.

برچسب های مواد غذایی را حتما بخوانید تا از میزان نمک موجود در آنها مطلع شوید.

مقدار زیادی سبزیجات و میوه جات تازه مصرف کنید. غیر از اثرات مفید مصرف میوه ها و سبزیجات، پتاسیم موجود در آنها باعث تعادل نمک می شود.

بهتر است نمک را کم مصرف کنید، اما اگر می خواهید آن را در غذا بریزید، نمک را در آخرین مرحله پخت، به مقدار خیلی کم اضافه کنید.

ورزش کنید.

 

خداوند نعمت های بیشماری برای ما آفریده است، ما نباید در هیچ موردی (حتی غذا خوردن) اسراف کنیم و زیاده از حد مصرف نماییم، چرا که عواقب و اثرات بد آن بعدها مشخص می شود.

 

ارزش تغذیه ای نخود

نام دیگر نخود، لوبیای گاربانزو( garbanzo bean ) می باشد. نخودفرنگی، عدس و نخود بصورت یكسال در میان و چرخشی با گندم و جو در یك زمین زراعتی- كشت می شوند. این حالت چرخشی باعث تقویت و تجدید نیتروژن در خاك می شود و دیگر نیازی به استفاده از كود نخواهد بود.

معمولاً نخود در زمین های حاشیه بین النهرین و مدیترانه شرقی كشت می شد و از آنجا به هند و سایر نقاط آسیای شرقی گسترش یافت.

جدول ارزش تغذیه ای نخود:

طرز تهیه و پختن نخود

از شب قبل آن را در آب خیس كنید. سپس به مدت 5/1 تا 2 ساعت آن را بجوشانید.

2 برابر مقدار نخود، آب بریزید.

كنسرو نخود در مغازه ها موجود است و به راحتی می توانید آن را تهیه كنید.

نخود را می توان در یك محل خنك و خشك برای مدت طولانی نگهداری كرد.

نكات تغذیه ای

نخود نیز مانند سایر حبوبات، فیبر بالایی دارد. فیبر محلول مانند یك برس زبر، سیستم گوارشی را پاك می كند. این نوع فیبر، گلوكز(قند) و كلسترول خون را كاهش می دهد. همچنین نیاز به انسولین را در افراد دیابتی كم می كند.

در بین گروههای غذایی؛ نخود، عدس و نخود فرنگی، پروتئین، كلسیم و آهن را به مقدار كافی و لازم برای رفع نیاز بدن فراهم می كنند.

 

 

 

 غذا

تعریف

علم غذا علمی است که در آن، جنبه های متفاوت غذا از بدست آمدن ماده غذایی تا مصرف آن به وسیله ی بدن جاندار، مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. این علم جزو علوم کشاورزی قلمداد می شود و کاملاً از شاخه تغذیه جداست.
در این علم، دانشمندان تغذیه فراورده های غذایی جدید را اختراع نموده و سپس، فرایندهای ساخت و ارزیابی احتمالی فراورده ها و بررسی مصرف کنندگان احتمالی این مواد غذایی را مشخص می کنند. شایان ذکر است که دانشمندان تغذیه، مستقیماً در جریان تولید غذاهایی که ژن اصلاح یافته دارند نمی باشند.

خواص غذا

اسیدیته (پ هاش)

تقریباً تمام میوه ها و سبزیجات، حالت اسیدی دارند (پ هاش آنها کمتر از 7 می باشد). برای مثال، پ هاش سیب بین 3.3 تا 4 می باشد؛ که البته به گونه آن و شرایط رشد هم بستگی دارد.

سبزیجاتی که برگ های سبز دارند دارای پ هاش بین 5.5 تا 6.8 می باشند. پ هاش، میوه ها و سبزیجات را در برابر باکتری ها که معمولاً در پ هاش خنثی فعال هستند حفظ می نماید.

البته پ هاش، جلوی عمل قارچهایی همچون مخمر را نمی گیرد؛ به همین دلیل است که میوه ها به طور طبیعی تخمیر می شوند.

فراورده های لبنی هم اغلب خاصیت اسیدی دارند؛ پ هاش شیر بین 6.4 تا 6.8 می باشد که به حالت خنثی نزدیک است. بیشتر انواع گوشت و ماهی پ هاشی بین 6.4 تا 7.4 دارند.
غذاهای قلیایی بسیار کم هستند؛ برای مثال صدف، پ هاشی بین 7.5 تا 8.4 دارد.

فعالیت آب

فعالیت آب، به وجود آب در ماده بستگی دارد. غذاهایی که حاوی آب کمتری هستند، مثل عسل یا ملاس (شیره قند)، برای مدتها سالم می مانند؛ در حالیکه غذاهایی که مقدار زیادی آب دارند، مثل سبزیجات و میوه جات تازه و یا شیر، به سرعت فاسد می شوند. موادی که در خود آب زیادی دارند، فعالیت میکرو ارگانیسم ها را تحریک می کنند که در این میان، باکتری ها به بیشترین و قارچ ها به کمترین میزان آب برای فعالیت نیاز دارند.
خاصیت آب به گونه ایست که معمولاً از موادی که آب بیشتری دارند به سمت موادی که حاوی آب کمتری هستند انتقال می یابد. مثلاً وقتی عسل را در هوای مرطوب قرار دهید، از هوا آب جذب می کند. این مسئله در بسیاری از غذاها اهمیت دارد؛ مثلاً در ساندویچ ها، نان، آب مواد داخل ساندویچ را جذب می کند و همین مسئله سبب خیس شدن و از شکل خارج شدن نان می گردد.
مدت زمانی که غذا سالم می ماند به عوامل مختلفی همچون فعالیت آب، اسیدیته و دمایی که ماده غذایی در آن نگهداری شده بستگی دارد. غذاهای خشکی که پ هاش اسیدی دارند و در جای خنک نگهداری شوند، برای مدت طولانی سالم می مانند؛ در حالیکه غذاهای حاوی آب با پ هاش خنثی که در مکان گرم نگهداری شوند، به سرعت فاسد می گردند. البته عوامل دیگری هم می توانند مؤثر واقع شوند، همچون بکار بردن مواد نگهدارنده یا الکل و یا استفاده از روش پاستوریزه کردن.

فرایندهای غذایی

برشته شدن

تغییر رنگ غذا به رنگ قهوه ای که به دلیل تولید ملاتونین قهوه ای رنگ رخ می دهد را برشته شدن می گویند.
دو نوع برشته شدن وجود دارد:

·         برشته شدن بدون وجود آنزیم که یا همان کاراملی شدن است و یا اکسید شدن با اسید آسکوربیک می باشد.

·         برشته شدن با حضور آنزیم، توسط آنزیم پلی فنیل اکسیداز صورت می گیرد.

در تهیه بسیاری از غذاها پدیده برشته شدن نقش اساسی ایفا می کند؛ برای مثال در تهیه شکلات، قهوه، کارامل، نان و... کاربرد دارد. البته اثرات مضری هم دارد؛ مثلاً وقتی سیب یا سیب زمینی را برش می زنیم، این پدیده سبب قهوه ای شدن سطح بریده شده می گردد.

اگرچه انجام این پدیده به سادگی و توسط یک آشپز تازه کار هم امکان پذیر است، اما از لحاظ شیمیایی پدیده ای بسیار پیچیده می باشد که هنوز بدرستی شناخته نشده است.

تخمیر

تخمیر روشی برای نگهداری از غذاها و ایجاد طعم های جدید است. غذاهای معروفی همچون، پنیر، ماست، نان ، آبجو، شراب، سرکه، ترشی، سس سویا و... همه طی پدیده تخمیر بوجود می آیند.

پاستوریزاسیون

امروزه پاستوریزاسیون در تولید فراورده های لبنی بسیار مورد استفاده قرار می گیرد. ضمن عمل پاستوریزه کردن، کلیه باکتری ها و قارچ های موجود در ماده غذایی را نابود می کنند و بنابراین، سالم بودن ماده غذایی بدین طریق تضمین می گردد. معمولاً طی این عمل، از کیفیت ماده غذایی کاسته می شود. اگرچه با پیشرفت علم، سعی شده که مشکلات این روش را تا حد امکان بهبود بخشند.

آشپزی ایرانی

آشپزی ایرانی، با قرن‌ها تجربه علمی و عملی، یکی از کامل ‌ترین ترکیبات غذایی در جهان، را شامل می‌شود. نگاهی گذرا به خورش‌ها و آش‌های ایرانی این نکته را تایید می کند، که ایرانیان با شناختی دقیق از مواد غذایی و ترکیب آنها با یکدیگر برای غنی تر شدن هر چه بیشتر غذاها، به بازده خوبی دست یافته اند. ترکیب غلات، حبوبات، سبزی‌ها و پروتئین های گیاهی و حیوانی در همه غذاها دیده می‌شود.صبحانه از جمله غذاهای اصلی در فرهنگ ایرانی بوده است که اکنون جایگاه سابق خود را از دست داده است. عدسی و حلیم که تا همین اواخر، صبحانه رایج مردم بسیاری از مناطق ایران بود، ترکیب مناسبی از غلات (گندم) و حبوبات (عدس) و همچنین گوشت سفید(موجود در حلیم که معمولاً گوشت بوقلمون است) به اضافه مقادیری روغن (افزایش انرژی‌زایی) است. به دلیل تقاضای زیاد برای این صبحانه کامل، یکی از مشاغل عدسی‌فروشی بود که اکنون تقریباً از بین رفته است.

خواص کلی غذاهای ایرانی

از لحاظ شباهت غذایی، خورش های ایرانی شبیه به غذاهای هندی است، با این تفاوت که در آنها کمتر از فلفل استفاده شده است؛ حتی سبک دم کردن پلو هم در آشپزی ایرانی و هندی بسیار شبیه به هم می باشد. کباب های ایرانی هم بی شباهت به غذاها و کباب های یونانی و ترکی نیست. در کل غذاهای ایرانی در مقایسه با اکثر غذاهای کشورهای غربی، به زمان بیشتری برای آماده سازی نیاز دارد.

آدامس

جـويـدن آدامس مـنحصر به انسانهاي امروزي نبوده بطوريكه قديمي ترين تـــكه آدامس كشف شده متعلق به 9000 سال قبل ميــباشد. نخستين آدامس هاي تجاري در سال
1850 به بازار عرضه گرديد. چند نكته جالب در باره آدامس:

1-سالانه در حدود 500 هزار تن آدامس در سراسر جهان جويده ميگردد.

2-90 درصد كل آدامس هاي جهان توسط  شركت آمريكايي wrigley توليد ميگردد.

3-كشور تركيه بالاترين تعداد شركتهاي توليد كننده آدامس در جهان را به خود اختصاص داده است، با 60 شركت توليد كننده آدامس.

4-ركورد بزرگترين آدامس باد شده به قطر 58 سانتي متر متعلق به خانمي از اهل كاليفرنيا ميباشد.

5-بلعيدن آدامس مشكل خاصي براي انسان ايجاد نمي كند، چراكه مانند ذرت بو داده از سيستم گوارش بطور دست نخورده عبور كرده و خارج ميگردد.

6-بجاي ماندن آدامس جويده شده در صحنه جرم ميتواند به شناسايي مجرم كمك كند. (با بررسي اثر دندانها بروي آدامس)

مواد تشكيل دهنده آدامس:

1-پايه و اساس آدامس(30%): بخشي از آدامس است كه هنگام جويدن حل نمي گردد. صمغ هاي طبيعي(chicle-mastic-spruce-balata)، لاتكس ها(leche-jelutong-nispero)، پلاستيك ها (پلي اتيلن، پلي وينيل استات، استئاريك اسيد)، پارافين جامد و يا موم زنبور عسل.

2-شيرين كننده ها(59%): شكر و دكستروز در آدامسهاي معمولي و در آدامس هاي بدون قند سوربيتول(sorbitol)، زايليتول(xylitol)، ايزومالت(isomalt)، مالتيدول(maltidol) مصرف ميگردد كه هم شيرين كننده هستند و هم حجم دهنده.

3-شيرين كننده هاي قوي(0.5%): نظير آسپارتام (aspartame) و پتاسيم اسسولفام(acesulfame -k) كه از قدرت شيرين كنندگي بسيار بالايي برخورد بوده و به عنوان طعم دهنده و افزايش ماندگاري طعم كلي به آدامس افزوده ميگردند.

4-نرم كننده ها(2%): گليسيرين، لسيتين، سوربيتول مايع، شيره ماليتول كه به آدامس بافت و نرمي ميبخشند.

5-شيره ذرت(10%): به عنوان نگهدارنده و جاذب رطوبت و براي  حفظ تازگي به آدامس افزوده ميشود.

6-طعم دهنده ها(4%): نعناع(mint)(peppermint-spearmint-menthol)، دارچين(cinnamon)، اكاليپتوس(eucalyptus)، شيرين بيان(liquorice)، انواع ميوه ها (ليمو، توت فرنگي، آنانس، سيب، مركبات، هندوانه، انبه، زنجبيل) و طعم كولا.

7-اجزاء فعال(5%): اين اجزاء به عنوان سفيد كننده و تميز كننده دندانها،خوش بو كننده دهان و تنفس، و بهبود سلامتي دندانها به آدامس افزوده ميگردند. كارباميد(carbamide) به عنوان خنثي كننده اسيدهاي پلاك دندان ها و جلوگيري از پوسيدگي آنها، جوش شيرين(baking soda) و كربنات كلسيم (calcium carbonate) به عنوان سفيد كننده، استات روي(zinc acetate) و چاي سبز(green tea) به عنوان خوشبو كننده تنفس و رفع بوهاي بد دهان به آدامس اضافه ميگردند. ويتامين ها، كلسيم، فلورايد و روي از ديگر مواد فعالي ميباشند كه ممكن است به آدامس افزوده گردد.

8-رنگ هاي غذايي و خوراكي.

 

 

آدامس هاي ويژه:

1-آدامس نيكوتين دار(nicotin gum): حاوي نيكوتين بوده و علايم محروميت از نيكوتين و هوس كشيدن سيگار، درافرادي كه مايل به ترك سيگار ميباشند را كاهش ميدهد.

2-آدامس بادكنكي(bubblegum): از رنگ صورتي و از صمغ بيشتري برخودار بوده و خاصيت ارتجاعي بيشتري دارند. حجمشان نيز نسبت به آدامس هاي معمولي بيشتر ميباشد.

3-آدامس هاي حاوي ويتامين ها كه مخصوص كودكان تهيه ميگردد.

فوايد جويدن آدامس براي سلامتي:

حتما از آدامس هاي بدون قند(sugar free) استفاده كنيد.

1-كمك به تمركز و بهبود حافظه. عمل جويدن باعث تحريك هيپوتالاموس مغز و ترشح هورموني ميگردد كه انسان را گوش بزنگ، هوشيار و متمركز نگه ميدارد.

2-كاهش گرفتگي گوش ها ناشي از تغييرات فشار هوا حين پرواز با هواپيما.

3-افزايش بزاق دهان تا 10 برابر. بزاق دهان حاوي يونهاي كربنات هيدرون است كه نوعي قلياي ضعيف محسوب شده و موجب خنثي شدن اسيدهاي پلاك در دهان ميگردد. همچنين بزاق حاوي مواد معدني نظير كلسيم، فسفات و فلورايد است (مواد تشكيل دهنده ميناي دندان) كه در ترميم زود هنگام پوسيدگي ها و افزايش استحكام ميناي دندان ها موثر ميباشد. آنزيم آميلاز موجود در بزاق نيزهضم كربوهيدرات ها را سرعت ميبخشد. بنابراين افزايش ترشح بزاق موجب محافظت از دندانها در برابر پوسيدگي (تا 40 درصد)، تسهيل عمل هضم كربوهيدراتها و جلوگيري از خشكي دهان ميگردد. افزايش بزاق با خنثي سازي اسيد معده، سوزش سردل را نيز كاهش ميدهد.

4-رفع بوي بد دهان و خوشبو كردن تنفس.

5-پاكسازي سطوح دندان ها از مواد غذايي.

6-كاهش استرس و تنش.

7-آدامس هاي حاوي شيرين كننده الكل زايليتول(xylitol) از پوسيدگي دندان ها جلوگيري ميكنند.

8-آدامس هاي حاوي كافئين براي هوشيار نگه داشتن ذهن و بيدار ماندن موثر ميباشند.

9-كمك به هضم غذا  با تحريك معده.

10-سفيد شدن دندانها توسط آدامسهاي حاوي مواد سفيد كننده.

11-آدامس نعناعي ضد نفخ ميباشد.

12- آدامس از سوي ديگر با تحريك معده و تسريع عمل هضم باعث افزايش حس گرسنگي ميشود. (افرادي كه قصد كاهش وزن دارند نبايد آدامس بجوند)

13-جويدن آدامس ضربان قلب را اندكي افزايش ميدهد (5 ضربان در دقيقه) كه باعث افزايش جريان خون به مغز و ديگر اعضاء بدن ميگردد.

نكته:جويدم آدامس در هر ساعت 12 كيلوكالري انرژي مي سوزاند.

نكته:جويدن طولاني مدت و با شدت آدامس ميتواند به مفصل گيجگاهي فكي آسيب رسانده و يا پركردگي هاي دندانها را از جاي خود خارج سازد.

نكته:افرادي كه از درد مفصل گيجگاهي فكي رنج ميبرند نبايستي آدامس بجوند.

نكته:براي پر كردن موقت درزها و شكافها و يا محكم كردن موقت شيشه لق پنجره ها نيز ميتوان از آدامس استفاده كرد.

آداب مصرف آدامس:

1-از جويدن آدامس با دهان باز خودداري كنيد.

2-با جويدن آدامس جلب توجه نكنيد و به ملايمت و آرامي آدامس بحويد.

3-از باد كردن و تركاندن آدامس در حضور ديگران خودداري كنيد.

4-در كلاسهاي درس، محيط مدرسه و دانشگاه، ميهماني هاي رسمي، مراسم هاي رسمي (ازدواج، نامزدي و تدفين)، مطب دكتر و بيمارستان از جويدن آدامس خودداري كنيد.

5-از انداختن آدامس بروي زمين و يا به بيرون پرتاب كردن آن از پنجره خودرو اجتناب ورزيد.

6-فويل بسته بندي و لفاف آدامس را نزد خود نگه داريد، و هنگام دور انداختن آدامس ، آن را بدور آدامس پيچيده و درون سطل هاي زباله بياندازيد.

روش جدا سازي آدامس:

1-چنانچه آدامس به روي فرش، موكت و يا لباس چسبيد، ابتدا آن را توسط يك تكه يخ سفت و منجمد كنيد و سپس با كمك يك چاقوي كند آدامس را جدا كنيد. لباسها را ميتوانيد درون فريزر قرار دهيد تا آدامس سفت شود.

2-چنانچه ادامس به موي سر شما چسبيد آن را به كمك كره بادام زميني و يا روغن هاي نباتي نرم كرده و از مو جدا سازيذ.

3-به كمك الكل طبي نيز لكه هاي آدامس را برطرف كنيد.

نحوه باد كردن آدامس:

 1-چند تكه آدامس را درون دهان قرار دهيد و به مدت 10 دقيقه آن را بجويد تا قند آن كاملا حل گردد.جويدن آدامس به همراه كره بادام زميني بادكردن آدامس را تسهيل ميكند.

2-به كمك سقف دهان و نوك زبان آدامس را به فرم يك توپ درآوريد.

3-آدامس را به كمك زبان و پشت دندان هاي قدامي (و يا سقف دهان) پهن و مسطح سازيد.

4-لبه هاي آدامس را با دندانهاي فوقاني و تحتاني  خود نگه داشته و سپس با نوك زبان وسط آدامس را بسمت خارج هل دهيد.

5-به كمك